Metrika

  • citati u SCIndeksu: 0
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[]
  • posete u poslednjih 30 dana:9
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:9

Sadržaj

članak: 1 od 1  
Matematičko obrazovanje na Balkanu do prvog svetskog rata
Pedagoški fakultet, Univerzitet Bat Spa, Velika Britanija

e-adresas.lawrence2@bathspa.ac.uk
Ključne reči: matematičko obrazovanje u 19. veku; matematika na Balkanu; grčka matematika; otomanska matematika; srpska matematika
Sažetak
Iako je ceo svet zahvalan Grcima za njihovu geometriju i islamskim matematičarima za njihov rad na razvoju algebre, istorija ratova i nasilja na Balkanskom poluostrvu značila je da nijedna od ovih dveju velikih kultura matematike nije preživela posle 19. veka. Ovaj rad zasniva se na istraživanju veza u istoriji matematike na Balkanu i ograničen je na razjašnjenje istorije i razvoja kulture u tri balkanska društva: grčkom, otomanskom i srpskom, a završava se događajima u ranom 20. veku. Ovim radom pokušaće da se opiše i pokaže kako su ove tri kulture matematičkog obrazovanja konceputalizovane i kako je njihov razvoj bio pod uticajem matematičkih kultura zapadne Evrope. Opisaćemo sisteme škola i univerziteta, prve profesore matematike na univerzitetima u ova tri društva, kao i njihove programe matematike i neke od prvih udžbenika matematike. Prva matematička kultura koju opisujemo u radu jeste otomanska, i to sa pozicije razvoja njenog društva i države, te vojnog uređenja i, naravno, matematike, kojom se bavimo u pomenutom kontekstu. Otomanska carevina (1299-1922), na vrhu vlasti u 16. i 17. veku, širila se na tri kontinenta, od jugoistočne Evrope do severne Afrike i Bliskog istoka i obuhvatala je teritorije od Gibraltara do Persijskog zaliva i od moderne Austrije do Sudana i Jemena. Otomani su razvili sistem škola - medrese, koje su osnivane od 9. veka širom muslimanskog sveta. U medresama su se, osim proučavanja religioznih naučnih disciplina, proučavale i discipline posvećene racionalnim naukama, kao što su arapski jezik, logika, aritmetika i etika. Rad prati razvoj otomanske matematike u Carstvu, od medresa do prvih univerziteta, pokazujući uticaj koji su imali Francuzi i Englezi u uspostavljanju škola u Carstvu, kao i udžbenike koji su se prevodili sa francuskog i engleskog jezika i bili korišćeni u otomanskim institucijama znanja i učenja. Grčko matematičko obrazovanje, mada istorijski verovatno ima najveći uticaj na razvoj matematičkog obrazovanja u evropskom i zapadnom svetu, nije imalo kontinuitet na grčkom području, koje bi povezalo starogrčko i moderno grčko matematičko obrazovanje i kulturu. Grci su se, posle kolapsa Rimske carevine, našli pod otomanskom vladavinom, koja je trajala stolećima. U radu pratimo kako su Grci uspeli ponovo da uspostave svoju intelektualnu i matematičku kulturu kroz specifičnost njihovog statusa pod Otomanima. Naime, Grci su bili poznati kao najveća ortodoksna etnička grupa u Otomanskom carstvu, i kao takvi imali su posebne privilegije i pristup vladajućim Otomanima. Nekoliko primera koji se mogu pratiti kroz istoriju moderne grčke matematike pokazuju uticaje pod kojima su se našli na pragu svog oslobođenja od otomanske vladavine. Posebna snaga grčke kulture u ovom periodu bila je njihova dijaspora. Na primer, Vulgaris (Evgenios Voulgaris) završio je univerzitet u Veneciji i Padovi, što su mu omogućila braća iz dijaspore, Lambros i Simon Marutsis (Lambros and Simon Maroutsis). Vulgaris se usredsredio da povrati svojoj domovini nešto od stare grčke matematičke kulture verujući da je grčka geometrija osnova za bilo koji budući napredak u matematičkom obrazovanju.Rad dalje prati razvoj grčkog matematičkog obrazovanja, pokazujući nam da su francuski, engleski i nemački uticaji bili preovlađujujući u uspostavljanju moderne grčke matematičke kulture i obrazovanja. Srpska matematika, mada relativno mlada, od posebnog je interesa za rad, ne samo zato što se naš rad nalazi u publikaciji koja potiče iz Srbije nego i zbog specifičnosti relativno male kulture koja je proizvela važnu i uticajnu matematiku i matematičku kulturu i proizvela veoma ugledne matematičare u relativno kratkom vremenu. Srpska matematika razvijala se pod uticajem Otomana, a posle 1833. godine pod uticajem Austrougarske monarhije. Prva knjiga o matematici na srpskom jeziku štampana je tek 1737. godine, a studije matematike na višem nivou nastaju tek 1838. godine (Licej). I pored tako kasnog početka, na kraju 19. veka Srbija je već imala nekoliko dobrih matematičara na doktorskim studijama u Parizu, Beču, Berlinu i Budimpešti. Najpoznatiji od njih bio je Mihailo Petrović, zvani Alas, koji je u Parizu napravio nekoliko važnih kontakata i veza sa matematičari- ma i političarima, što je omogućilo srpskoj matematičkoj kulturi pristup važnim skupovima, od kojih je jedan bila Internacionalna konferencija matematičkog obrazovanja održana u Parizu aprila 1914. godine, kada je srpska delegacija dala izveštaj u kome je saopštila da je kratkoročna istorija nekad pogodna za napredak matematike: 'Kod onih nacija koje tek počinju svoj napredak, bez osnova tradicije, generalno ideje, a specijalno nove ideje, mogu postati važan ideal za nove generacije...' (L›Enseignement Mathematique, 16 (1914), 332-333). Istorija srpskog matematičkog obrazovanja i kulture završnica je ovog poglavlja.
Reference
Academie Royale de Serbie (1922) Notice sur les travaux scientifique de M. Michel Petrovitch. Paris: Gauthier-Villars
Berggren, J.L. (2007) Mathematics in Medieval Islam. u: Katz V. [ur.] The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam, Princeton University Press
Chambers, R.L. (1973) The Education of a Nineteenth-Century Ottoman Âlim, Ahmed Cevdet Paşa. International Journal of Middle East Studies, 4(04): 440-464
Dialetis, D., Gavroglu, K., Patiniotis, M. (1999) The Sciences in the Greek Speaking Regions During the 17th and 18th Centuries. u: The Sciences in the European periphery during the Enlightenment, Berlin: Archimedes
Gelisli, Y. (2005) The development of teacher training in the Ottoman Empire from 1848 to 1918. South-East Europe Review, 3, 131-147
Glenny, M. (1999) The Balkans 1804-1999, nationalism, war and the great powers. London: Granta Books
Gokdogan, M.D. (2005) Ottoman mathematical culture in the nineteenth century. History and Pedagogy of Mathematics Newsletter, 60, 15-21
Grandi, G. (1744) Instituzioni delle sezioni coniche. Firenze
Grant, J. (1999) Rethinking the Ottoman "Decline": Military Technology Diffusion in the Ottoman Empire, Fifteenth to Eighteenth Centuries. Journal of World History, 10(1): 179-201
Guvenc, B. (1998) History of Turkish education. Turkish Education Association
Høyrup, J. (1987) The Formation of “Islamic Mathematics” Sources and Conditions. Science in Context, 1, 281-329
Ihsanoglu, E., al-Hassani S. (2004) The madrasas of the Ottoman Empire. Manchester: Foundation for Science, Technology and Civilization
Ihsanoglu, E., Chatzis, K., Nicolaidis, E., ur. (2003) Multicultural science in the Ottoman Empire. u: De diversis Atribus, Collection de Travaux de l'Académie Internationale d'Histoire des Sciences, T/69, Brepols, Belgium: Turnhout
İnönü, E. (2006) Mehmet Nadir: An amateur mathematician in Ottoman Turkey. Historia Mathematica, 33(2): 234-242
Karas, I. (1977) Natural sciences in Greece during the 18th century. Athens: Ekdoseis Gutenberg, in Greek
Kastanis, A. (2003) The teaching of mathematics in the Greek military academy during the first years of its foundation (1828-1834). Historia Mathematica, 30(2): 123-139
Kastanis, I., Kastanis, N. (2006) The Transmission of Mathematics into Greek Education, 1800-1840: From Individual Initiatives to Institutionalization. Paedagogica Historica, 42(4-5): 515-534
Kastanis, N., ur. (1998) Aspects of the Neohellenic mathematical culture. Thessaloniki, in Greek
Kastanis, N., Lawrence, S. (2005) Serbian mathematics culture of the 19th century. History and Pedagogy of Mathematics Newsletter, 59, 15-19
Lawrence, S. (2005) Balkan mathematics before the First World War. Bulletin of the British Society for the History of Mathematics, 4, 28-36
Lawrence, S. (2008) The Balkan trilogy: Mathematics in the Balkans before the First World War. u: Oxford Hanbook in the History of Mathematics, London: Oxford University Press
Nikolić, A. (1841) Elementary geometry. in Serbian
Obolensky, D. (1971) The Byzantine commonwealth: Eastern Europe. London: Weidenfeld & Nicolson, 500-1453
Özervarli, S.M. (2007) Transferring Traditional Islamic Disciplines into Modern Social Sciences in Late Ottoman Thought: The Attempts of Ziya Gokalp and Mehmed Serafeddin. Muslim World, 97(2): 317-330
Phili, C. (1998) La reconstruction des mathematiques en Grece. u: Kastanis N. [ur.] Aspects of the Neohellenic mathematical culture, Thessaloniki, 303-319, in Greek
Rabkin, Y.M. (2003) Attitudes, activities, and achievements: science in the modern Middle East. u: Ihsanoglu E., Chatzis K., Nicolaidis E. [ur.] Multicultural science in the Ottoman Empire, De diversis Atribus, Collection de Travaux de l'Academie Internationale d'Histoire des Sceicnes, T/69, Brepols, Belgium: Turnhout, 181-196
Roudometof, V. (1998) From Rum Millet to Greek Nation: Enlightenment, Secularization, and National Identity in Ottoman Balkan Society, 1453-1821. Journal of Modern Greek Studies, 16(1): 11-48
Somel, S.A. (2001) The modernization of public education in the Ottoman Empire. Leiden: Koninklijke Brill, 1839-1908
Tacquet, A. (1722) Elementa Euclidea Geometriæ planæ ac solidæ, et selecta ex Archimede theoremata. Canterbury
Toumasis, C. (1990) The epos of euclidean geometry in Greek secondary education (1836?1985): Pressure for change and resistance. Educational Studies in Mathematics, 21(6): 491-508
Voulgaris, E. (1805) Elements of Geometry of A. Tacquet, with notes by W. Whiston. Venice: Georgios Vendotis, in Greek
 

O članku

jezik rada: engleski
vrsta rada: izvorni naučni članak
DOI: 10.5937/inovacije1403046L
objavljen u SCIndeksu: 17.06.2015.