Metrika članka

  • citati u SCindeksu: [3]
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[=>]
  • posete u poslednjih 30 dana:48
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:18
članak: 1 od 1  
Specijalna edukacija i rehabilitacija
2013, vol. 12, br. 2, str. 149-162
jezik rada: srpski
vrsta rada: izvorni naučni članak
doi:10.5937/specedreh12-4053


Inhibitorna kontrola kao činilac problema u ponašanju kod dece sa lakom intelektualnom ometenošću
Univerzitet u Beogradu, Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju

e-adresa: gligorovic@fasper.bg.ac.rs

Projekat

Kreiranje Protokola za procenu edukativnih potencijala dece sa smetnjama u razvoju kao kriterijuma za izradu individualnih obrazovnih programa (MPNTR - 179025)

Sažetak

Inhibitorna kontrola, kao jedan od bazičnih mehanizama egzekutivnih funkcija, je izuzetno važna za adaptivno ponašanje. Mogućnost alteracije i adaptacije ponašanja u različitim životnim situacijama u velikoj meri zavisi od mogućnosti inhibicije neželjenih ili neodgovarajućih vidova ponašanja. Istraživanje je sprovedeno s namerom da se utvrdi odnos između inhibitorne kontrole i problema u ponašanju kod dece sa lakom intelektualnom omerenošću. Uzorkom je obuhvaćeno 56-oro dece sa lakom intelektualnom ometenošću (IQ 50-70, AS=60,27; SD=7,106), oba pola, iz četiri beogradske osnovne škole. Analizom dokumentacije pedagoško-psihološke službe prikupljeni su podaci o uzrastu i intelektualnim sposobnostima. Podaci o problemima u ponašanju dobijeni su na osnovu standardizovanog intervjua s defektolozima, primenom II dela AAMR Skale adaptivnog funkcionisanja. Inhibitorna kontrola je procenjena Kreni/stani zadatkom, koji se sastoji iz dva dela (konfliktni odgovori i odlaganje odgovora). U statističkoj analizi rezultata je korišćena višefaktorska analiza varijanse (MANOVA). Analizom rezultata nije utvrđen značajan odnos između skorova na Skali maladaptivnog ponašanja i IQ, pola i uzrasta. Greške konfliktnih odgovora Kreni/stani zadatka nisu statistički značajno povezane sa Skalom maladaptivnog ponašanja u celini (Wilks'λ=0,632; F(21)=1,093, p=0,363), kao ni sa pojedinačnim varijablama (p>0,05). Greške odlaganja odgovora imaju statistički značajan uticaj na rezultate Skale maladaptivnog ponašanja (λ=0,463; F(21)=1,942, p=0,012). Utvrđen je statistički značajan odnos sa pojedinačnim varijablama (podskalama) Prilagodljivost (F(3)=3,944, p=0,013), Pouzdanost (F(3)=3,576, p=0.020) i Prisilno ponašanje (F(3)=3,721, p=0.017). Sumirajući rezultate istraživanja, možemo zaključiti da teškoće odlaganja odgovora značajno utiču na vidove ponašanja koji su usmereni na izbegavanje pravila, neprikladno ponašanje u grupi, otpor prema autoritetu, nepoštovanje javne i privatne imovine, kao i na bizarno ponašanje i samopovređivanje.

Ključne reči

Reference

Blair, C., Razza, R.P. (2007) Relating Effortful Control, Executive Function, and False Belief Understanding to Emerging Math and Literacy Ability in Kindergarten. Child Development, 78(2): 647-663
Brojčin, B., Glumbić, N., Banković, S. (2009) Hiperaktivni oblici ponašanja kod dece sa lakom intelektualnom ometenošću školskog uzrasta. Pedagogija, 64(2): 225-235
Buha-Đurović, N., Gligorović, M. (2009) Problemi u ponašanju kod dece sa lakom intelektualnom ometenošću. u: Radovanović D. [ur.] Istraživanja u specijalnoj edukaciji i rehabilitaciji, FASPER - CIDD, str. 145-160
Burle, B., Vidal, F., Tandonnet, C., Hasbroucq, T. (2004) Physiological evidence for response inhibition in choice reaction time tasks. Brain and cognition, 56(2): 153-64
Campbell, S.B. (2006) Maladjustment in preschool children: a developmental psychopathology perspective. u: Mccartney K.; Phillips D. [ur.] Blackwell Handbook of Early Childhood Development, Blackwell publishing
Carlson, S.M. (2005) Developmentally sensitive measures of executive function in preschool children. Developmental neuropsychology, 28(2): 595-616
Chadwick, O., Piroth, N., Walker, J., Bernard, S., Taylor, E. (2000) Factors affecting the risk of behavior problems in children with severe intellectual disability. Journal of Intellectual Disability Research, 44, 2, str. 108-123
Došen, A. (2005) Mentalno zdravlje djece s mentalnom retardacijom. Medicina, 42 (41), 101-106
Dykens, E.M. (1998) Maladaptive behavior and dual diagnosis in persons with genetic syndromes. u: Burack J.A., Hodapp R.M., Ziegler E. [ur.] Handbook of mental retardation and development, Cambridge University Press, UK
Einfeld, S.L., Tonge, B.J. (1996) Population prevalence of psychopathology in children and adolescents with intellectual disability: II epidemiological findings. Journal of Intellectual Disability Research, 40(2): 99-109
Gligorović, M., Buha-Đurović, N. (u štampi) Inhibitory control and adaptive behaviour in children with mild intellectual disability. Journal of intellectual disability research
Kochanska, G., Knaack, A. (2003) Effortful Control as a Personality Characteristic of Young Children: Antecedents, Correlates, and Consequences. Journal of Personality, 71(6): 1087-1112
Kochanska, G., Murray, K.T., Harlan, E.T. (2000) Effortful control in early childhood: Continuity and change, antecedents, and implications for social development. Developmental Psychology, 36(2): 220-232
Lambert, N., Nihira, K., Leland, H. (1993) Adaptive Behavior Scale-School: Examiner's Manual. Austin, Texas: Pro-ed
Lengua, L.J. (2003) Associations among emotionality, self-regulation, adjustment problems, and positive adjustment in middle childhood. Journal of Applied Developmental Psychology, 24(5): 595-618
Lengua, L.J., Honorado, E., Bush, N.R. (2007) Contextual risk and parenting as predictors of effortful control and social competence in preschool children. Journal of applied developmental psychology, 28(1): 40-55
Molteno, G., Molteno, C.D., Finchilescu, G., Dawes, A.R. (2001) Behavioural and emotional problems in children with intellectual disability attending special schools in Cape Town, South Africa. J Intellect Disabil Res, 45(Pt 6): 515-20
Nigg, J.T. (2001) Is ADHD a disinhibitory disorder?. Psychological Bulletin, 127(5): 571-598
Olson, S.L., Sameroff, A.J., Kerr, D.C.R., Lopez, N.L., Wellman, H.M. (2005) Developmental foundations of externalizing problems in young children: The role of effortful control. Development and psychopathology, 17(1): 25-45
Overtoom, C.C.E., Kenemans, L.J., Verbaten, M.N., Kemner, C., van der Molen, M.W., van Engeland, H., Buitelaar, J.K., Koelega, H.S. (2002) Inhibition in children with attention-deficit/hyperactivity disorder: A psychophysiological study of the stop task. Biological psychiatry, 51(8): 668-76
Ridley, R.M. (1994) The psychology of perserverative and stereotyped behaviour. Progress in neurobiology, 44(2): 221-31
Schroeter, M.L., Zysset, S., Wahl, M., von Cramon, Y.D. (2004) Prefrontal activation due to Stroop interference increases during development: An event-related fNIRS study. NeuroImage, 23(4): 1317-25
Senn, T.E., Espy, K.A., Kaufmann, P.M. (2004) Using path analysis to understand executive function organization in preschool children. Developmental neuropsychology, 26(1): 445-64
Spinella, M., Miley, W.M. (2004) Orbitofrontal function and educational attainment. College Student Journal, 38(3), str. 333-338
Turner, M. (1997) Towards an executive dysfunction account of repetitive behaviour in autism. u: Russell J. [ur.] Autism as an executive disorder, NY: Oxford University Press
Welsh, M.C. (2002) Developmental and clinical variations in executive functions. u: Molfese D.L.; Molfese V.J. [ur.] Developmental Variations in Learning: Application to Social, Executive function, Language and Reading skills, Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 139-187