članak: 1 od 1  
Istorijski časopis
2002, br. 49, str. 93-122
jezik rada: srpski
izvorni naučni članak
Srednjovekovne povelje u arhivu manastira Savine
Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet


Projekat Ministarstva nauke Republike Srbije, br. 1667: Društvo u srpskoj diplomatičkoj građi

Sažetak

(ne postoji na srpskom)
Idea and the basis for this article (and the lecture held under the same title in the Institute of History in Belgrade, on November 7th, 2002) came from the research of the Archive of the Savina monastery during August 2002, with financial support of the project The Society in Serbian Diplomatic Sources by the Ministry of Science and Technologies of the Republic of Serbia. The Archive of the Savina monastery is the one of the rare monasteries which preserved relatively large quantity of the documents, within the great time span. In foundation and character of the Savina Monastery crucial role was played by the two facts: when the monks moved from Tvrdoš to Savina in XVII century, they brought with them significant parts of the deposits of the Tvrdoš and Mileševo monasteries, and the second one is the development of the monastery during XVIII century, which created rich archives. The medieval part of the Savina archive is comprised of three charters: 1. charter of king Uroš I on the occasion of foundation of St. Nikola church in Hvosno as an estate of Mileševa (1. September 1276 – 1. May 1277); the original has not been preserved, there are two transcripts, one written at the earliest in XVI century and the other, transcript of this transcript, made in 1938 by Mstislav Šahmatov, Russian law historian from Prague; 2. a transcription from XVIII century of the falsified charter of emperor Uroš about the tribute of Ston (12. July 1358); four copies of this false charter have been preserved. It was made by the end of XV century with the aim to transfer the tribute of Ston from the Monastery of Saint Archangels in Jerusalem to the Serbian monasteries at the Mount Athos- Hilandar and St. Paul; the sources give us no proof for logically coherent answers to questions of the motives of writing or the circumstances and time of arriving at Savina; 3. the charter of despot Stefan Lazarević by which he donated five villages in the region of today's Požega to the monastery of Mileševa (after 1413); in the archive of Savina there is an original with preserved wax seal and the transcript of the original made in 1938 by Mstislav Šahmatov. The charters of king Uroš and despot Stefan represent the only relics of the medieval archives of the monastery of Mileševa. After being brought to Savina, at the latest in 1694, they were taken out of the monastery several times for a longer period. By the end of 1856 Ivan Kukuljević found them in the hands of the priest Luka Radonić in Kotor. It is not known when and for what reason they arrived there. It was Luka Radonić himself who brought them back to the Savina monastery at the latest in 1890. The charters were taken from the monastery again in 1985 to be conserved by the Institute of preservation of the cultural monuments in Cetinje. After seventeen years they were brought back to Savina – not preserved.

Reference

*** (1849) Izvori iz jedne kronike. Diploma cara Stefana Uroša - od 2 juna 1358. god. u Prizrenu. Glasnik Društva srbske slovesnosti / Glasnik DSS, 2, 197-199
*** (1844) Diploma Despota Stefana Lazareva sina, s kojom poklanja Manastiru Mileševu pet sela. Srbsko-dalmatinski magazin, 9, 125-127
AMS (1985) Zapisnik o primopredaji sačinjen u manastiru. 31. maja, SR Crna Gora, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, br. 02-937
AMS (1999) Zapisnik o vraćanju eksponata. 21. januara, SR Crna Gora, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, br. 02-22
Anastasijević, D. (1922) Srpski arhiv Lavre atonske. Spomenik - Srpska Kraljevska akademija / SKA, 56, 11
Blagojević, M. (1987) Despot Stefan Lazarević i Mileševa. u: Đurić V.J. (ur.) Mileševa u istoriji srpskog naroda, Međunarodni naučni skup povodom sedam i po vekova postojanja, juni 1985, zbornik radova, Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti / SANU - Odeljenje istorijskih nauka, Naučni skupovi SANU, knj. XXXVIII, knj. 6, 165-174
Bubalo, Đ. (2003) Falsifikovana povelja cara Stefana Uroša o stonskom dohotku. Stari srpski arhiv, 2, u štampi
Bućin, J. Katedr. crkva sv. Nikole u Kotoru. Spomenica, 56
Crnogorčević, M. (1901) Manastir Savina u Boci Kotorskoj. Vesnik Srpske Crkve, 12, sv. 8, 748-749
Ćirković, S.M. (1998) Hilandarska sveća u Dubrovniku. Nastava istorije, 8, 5-19
Dragićević, R.J. (1949) Njegoševo ukidanje guvernadurstva. Istorijski zapisi, Podgorica, 3, 148
Đurić, V.J. (1973) Savina. Boka, Herceg Novi, 5, 17-18, (Beograd, 1977)
Fotić, A.V. (2000) Sveta Gora i Hilandar u Osmanskom carstvu - XV-XVII vek. Beograd: Balkanološki institut SANU
Grujić, N. (1845) Starina. Serbski narodni list, Pešta, god. 10, br. 41, 4. nov., 326-327
Hurmuzaki, D. (1890) Documente privitóre la istoria Rumânilor 1346-1450, şi cu dóne apendice documente slavone insoţite de traduceri latine 1198-1459. Bucaresti
Jagić, V. (1890) Hrisovulj despota Stefana. Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu / GZM, GZMS, 2, 252-254
Jiriček, K.J. (1908) Dohodak stonski, koji su Dubrovčani davali srpskome manastiru sv. Arhangjela Mihajla u Jerusalimu i povelje o njemu cara Uroša 1358. i carice Mare 1479. u: Zbornik u slavu Vatroslava Jagića, Jagić Festschrift, Berlin, 531-542
Kalužniacki, E. (1891) Zur Textkritik der altserbischen Urkunden. AfSlPh, 13, 88-93
Kapisoda, M. (1997) Arhiv manastira Savine. Arhivski zapisi, 4, sv. 1-2, 61-62
Karadžić-Stefanović, Vuk (1996) Prepiska XI - 1855-1858. Beograd, itd: Prosveta
Komar, G. (2002) Na konzervaciji 17 godina. Glas Crnogoraca, 21. avg., str. 16
Komar, G. (2002) Vraćene savinske povelje. Primorske novine, Budva, god XXXI, br. 478, str. 16
Komar, G. (1999) Osakaćena srpska istorija Boke. Glas Crnogoraca, 26. okt., str. 2
Komar, G.Z. (2001) Svetouspenski manastir Savina u Meljinama kod Herceg Novog. Herceg Novi
Komar, G.Z. (1998) Ćirilska dokumenta Mletačkog arhiva u Herceg-Novom - političko-upravni spisi i ćirilska dokumenta manastira Savina - 18. vijek. Herceg-Novi
Korablev, B. (1915) Actes de Chilandar. Deuxième partie: Actes slaves. Vizantijskij vremennik, 19, Amsterdam, 1975, 521-523
Kovačević, Lj. (1901) Žene i deca Stefana Prvovenčanog - prilog kritici izvora za srpsku istoriju XIII veka. Glas SKA, Beograd, LX, drugi razred, 38, 3
Kovačević, L. (1879) Nekoliko hronoloških ispravaka u srpskoj istoriji. Godišnjica Nikole Čupića, 3, 436
Kukuljević, S.I. (1857) Izvestje o putovanju kroz Dalmaciju u Napulj i Rim s osobitim obzirom na slavensku književnost, umjetnost i starine. Arkiv za povjestnicu jugoslavensku, Zagreb, 4, 340-341
Lemerle, P., Guillou, A., Svoronos, N., Papachryssanthou, D., Ćirković, S. (1982) Actes de Lavra IV. Archives de l'Athos, Paris, XI, 189
Luković, N. (1951) Boka Kotorska - kulturno-istoriski vođ. Cetinje: Narodna knjiga
Medaković, D. (1978) Manastir Savina - velika crkva - riznica - rukopisi. Beograd: Filozofski fakultet
Medaković, D. (1987) Riznica manastira Mileševe - prilog rekonstrukciji. u: Đurić V.J. (ur.) Mileševa u istoriji srpskog naroda, Međunarodni naučni skup povodom sedam i po vekova postojanja, juni 1985, zbornik radova, Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti / SANU - Odeljenje istorijskih nauka, Naučni skupovi SANU, knj. XXXVIII, knj. 6, 221-229
Medaković, D. (1974) Manastir Hilandar u XVIII veku. Hilandarski zbornik, 3, 31-32
Mijović, P. (1966) Savina. u: Enciklopedija likovnih umjetnosti, Zagreb: Jugoslavenski leksikografski zavod 'Miroslav Krleža'
Miklosich, F. (1858) Monumenta Serbica spectantia historiam Serbiae Bosnae Ragusii. Viennae, Graz, 1964
Mošin, V., Traljić, S.M. (1956) Ćirilske isprave i pisma u Arhivu Jugoslavenske akademije. Starine JAZU, Zagreb, 46, 97, br. 1
Mošin, V. (1971) Povelje kralja Milutina - diplomatička analiza. Istorijski časopis, 18, 79-81
Nakićenović, S. (1913) Boka - antropogeografska studija. Srpski etnografski zbornik / SEZb, knj. XX, 499
Nikčević, T. (1958) Političke struje u Crnoj Gori u procesu stvaranja države u XIX vijeku - otpor stvaranju države. Cetinje
Novaković, S. (1884) Trebinje, Tvrdoš i Savina - pisma iz hranionice manastira Savine s nekolikim primedbama. Starine JAZU, Zagreb, 16, 105-107
Novaković, S. (1912) Zakonski spomenici srpskih država srednjega veka. Beograd: Srpska kraljevska akademija / SKA
Pavićević, B. (1990) Danilo I Petrović Njegoš, knjaz crnogorski i brdski - 1851-1860. Beograd: Književne novine
Pavlović, I. (1880) Smrt Stefana Prvovenčanog i sina mu Vladislava. Otadžbina, 5, 584-589
Petković Jerotej, ep. sinđel, ur. (1930) Spomenica manastira Savine. Kotor, prigodom proslave devetstogodišnjice Male savinske crkve 1030-1930
Petković, Vlad.R. (1925-1929) Savina. u: Stanojević Stanoje (ur.) Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka, Zagreb: Bibliografski zavod
Petković, V.R. (1950) Pregled crkvenih spomenika kroz povesnicu srpskog naroda. Beograd: Naučna knjiga
Popović, Lj. (2000) Arhiv Srbije kao izvor za istoriju Hilandara. u: Korać V. (ur.) Osam vekova Hilandara: Istorija, duhovni život, književnost, umetnost i arhitektura, Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti / SANU, SANU Naučni skupovi, knj. XCV, Odeljenje istorijskih nauka, knj. 27, 243-244
Radojčić, N. (1962) Zakon o rudnicima despota Stefana Lazarevića. Beograd: Naučno delo
Radojčić, S. (1971) Mileševa. Beograd
Radovanović, S., ur. (1970) Kratki opis Zete i Crne Gore. Posebna izdanja SANU - Odeljenje društvenih nauka, knj. CDXXXV, knj 68, 163-168
Ruvarac, D. (1898) Autobiografija protosinđela Kirila Cvjetkovića i njegovo stradanje za pravoslavlje. Beograd
Ružičić, N. (1894) Manastir Presvete Bogorodice na Savini. Starinar, knj. XI, 125-127
Sindik, D.I. (1972) Ko je autor osnivačke povelje hrama Sv. Nikole u Hvosnu?. Istorijski časopis, 19, 67-77
Sindik, D.I. (1998) Srpska srednjovekovna akta u manastiru Hilandaru. Hilandarski zbornik, 10, No. 47, A 8/2, No. 84, A 6/16
Sindik, I. (1948) Arhivska građa u Boki Kotorskoj. Istorijski časopis, 1-2, 373
Stanković, L., Bojanin, S., Petrović, V. (2000) Selected charters of Serbian rulers XII-XV century relating to the territory of Kosovo and Metohia. Athens: Center for Studies of Byzantine Civilization, vol. 1
Stanojević, S. (1914) Studije o srpskoj diplomatici V - Arenga, Proemium. Glas - Srpska kraljevska akademija / Glas SKA, 94, 217
Stanojević, S. (1923) Studije o srpskoj diplomatici XIII - Potpis. Glas - Srpska kraljevska akademija / Glas SKA, 106, 39
Stanojević, S. (1937) Istorija srpskog naroda u srednjem veku. Beograd: Srpska kraljevska akademija, tom I: Izvori i istoriografija, knj. 1: O izvorima
Stanojević, S. (1935) Studije o srpskoj diplomatici XXV - o falsifikovanim poveljama. Glas - Srpska kraljevska akademija / Glas SKA, 169, 45
Strika, B. (1930) Dalmatinski manastiri. Zagreb
Šekularac, B., ur. (1998) Kratki opis o Zeti i Crnoj Gori. Podgorica
Trifunović, Đ.V., ur. (1979) Despot Stefan Lazarević - književni radovi. Beograd: SKZ
Veselinović, A. (1994) Kosovske aluzije u poveljama Stefana Lazarevića. Zbornik Filozofskog fakulteta u Beogradu - serija A: istorijske nauke, knj. 18, 189-190
Veselinović, A.M. (1995) Država srpskih despota. Beograd: NIC 'Vojska'
Vuksan, D. (1937) Knjaz Danilo - šesta godina vlade 1957. Zapisi - časopis za nauku i književnost, Cetinje, 17, sv. 3, 137-138
Wenzel, G. (1864) Codex diplomaticus Arpadianus continuatus. Monumenta hungariae historica, V, Diplomataria X, Pest, 276-280
Živojinović, M. (1983) Svetogorci i stonski dohodak. Zbornik radova Vizantološkog instituta, 22, 165-206