U radu se daje čitav niz argumenata koji pokazuju da značajna istoriografska dela, koja opisuju i analiziraju jedinstvene političke pojave, a isto tako i dela lepe književnosti, koja političke situacije i ljudske sudbine prikazuju u slikama, svojim specifičnim pristupima i metodama doprinose potpunijem saznavanju i razumevanju onoga u političkom životu što filozofija i društvene nauke izražavaju pojmovima. Društveni i politički život imaju i svoje svetle i tamne strane. Manje je sporno da političke nauke, u proučavanju pojava koje čine njihov predmet, nalaze veliku pomoć u istoriji, ako je ona, kao što je Leopold fon Ranke savetovao, orijentisana samo "da pokaže šta se stvarno dogodilo". Istorijske studije, naročito one tzv. velikih istoričara dočaravaju nam slike stanja nekog perioda ili događanja do svih važnijih pojedinosti i doprinose razumevanju pojave, pa time i približavanju njenoj suštini. Tako, na primer, Apijanovi Rimski građanski ratovi ili u Analima Tacitovi opisi stradanja nevinih žrtava borbi za vlast u građanskim ratovima i tokom bestijalnih progona hrišćana, nevinih, a optuženih za sva moguća nedela. Ono što čitaoca zapanji jeste velika sličnost pojava, procesa postupaka pre dva milenijuma i u XX veku. Filozofi i politički mislioci (kao Aristotel), ali i neki istoričari (kao Tukidid) nude objašnjenja zašto se nešto u osnovnim crtama ponavlja i zašto he ce "ponavljati". U radu Halila Inaldžika nalazimo detaljne opise brutalnog međusobnog ubijanja sinova većine turskih sultana u borbi za vlast posle očeve smrti. Uopštavanjima na osnovu graće koju nam daje istorija dolazimo do čitavog niza opštih pojmova u političkim i društvenim naukama. Veliki mislioci i pisci, od najstarijih istočnjačkih i najvećih antičkih filozofa, do onih u XX veku, koristili su se, nalazili nadahnuće i crpeli ideje i podsticaje ili građu u izvorima kojima su dopunjavali svoje teorijske kategorije, pojmove i objašnjenja, a radilo ce o slikama političkog života. Te izvore predstavljaju velika dela tzv. lepe književnosti. Daju se protivstavljeni stavovi o karakteru i značaju umetnosti i književnosti kod Platona i Aristotela. Aristotel, koji je analizirao ovaj problem, dao je argumente zašto književna dela, baš karakterom saznanja koja nam pružaju, zaslužuju da stanu na isti pijedestal s filozofijom. On je jednu stranu delovanja umetnosti i književnosti označio izrazom koji je sam uveo - a to je katarza. Prodiranje u motive i posledice ponašanja aktera olakšava nam psihologija, u kojoj je naročito važna socijalna psihologija, ali i etika. Manje je važno kojim je sredstvima neka istina saopštena, a važnija je njena suština. Više grčkih filozofa (Parmenid Empedokle, Ksenofan), pa i rimskih (na primer, Lukrecije Kar) pisali su svoje filozofske rasprave u stihovima. Čuvene Kantove reči Sapere aude! kojima ljude poziva da imaju hrabrosti služiti se sopstvenim razumom i da tako postanu prosvećeni, potiču od rimskog pesnika Horacija, a koristio ih je i Mišel de Montenj. Platon i Aristotel pozivali su se ne samo na raspoložive izvore o prethodnim filozofskim idejama i političkim uređenjima, kao i na prve grčke istoričare, nego i na tragičare, pre svega Eshila, Sofokla i Euripida, na komediografe (kao Aristofana), kao i na liričare (Solona Simonida, Arhiloha). Kad Aristotel izlaže jednu od ključnih kategorija svoje političke teorije o čoveku kao političkoj životinji (on poltikon), poziva se na Homera u prilog onome što sam smatra. Anica Savić-Rebac navodi Strabonove formulacije o poeziji kao "prvoj filozofiji" i o Homerovom delu kao o "poetskoj filozofiji" i čak izvoru svake mudrosti, pa čak i svakog znanja. Dostojevski je idejama i slikama koje je dao u svojim književnim radovima uticao na nekoliko filozofa (Ničea, Kamija i dr) i naučnika (Frojda, Adlera i druge). "Filozofija egzistencije" i njena etička orijentacija izneta je ne samo u filozofskim nego i u književnim delima (Kjerkegor, Sartr, Kami). Tzv. filozofija apsurda i "književnost apsurda" uzajamno se prožimaju i dopunjuju. Ni najbolja teorijska rasprava iz XX veka o prirodi moći, kao one Čarlsa Merijama, Bertrana Rasla, Bertrana de Žuvanela ili Harolda La-svela, ne mogu dočarati ono što čovek saznaje preko tragedija Marloa, Šekspira, Getea, u kojima glavne aktere vuče i goni žudnja da se dostigne apsolutna moć. "Veliki inkvizitor", "Gvozdena peta", "Mrak u podne", ali i lica kao Raskoljnikov ili Verhovenski iz romana Zli Dusi pomažu da se mnogo šta shvati. "Gulag" je postao politički pojam prema nazivu romana Gulag. Književnost antiutopija ukazala je na opasnosti zatvorenog uma i tehnološkog društva pre nego što su to učinile naučne studije.

razumevanje političkog; pojmovi i slike; ideje i "pri-vid"; katarza; književnost apsurda; filozofija apsurda; nihilizam; Veliki inkvizitor; antiutopije