članak: 1 od 1  
Saopštenja, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture
2002, br. 34, str. 337-337
jezik rada: srpski
neklasifikovan
Kultna celina u Donjoj Jablanici

Sažetak

(ne postoji na srpskom)
The village of Jablanica sits on the western slopes of Zlatibor Mountain. It is divided into Donja and Gornja Jablanica (Lower and Upper Jablanica) according to the position with respect to a nearby river bearing the same name. Probably founded at the beginning of the 16th century, in the mid-17th century it was already described as a prosperous and rich village by a Turkish travel writer, Evliah Chelebi. The population of the village divided, depending on how they made a living, into two social groups: the bissesile farmers and sessile cattle-breeders. Thus, it is to the cattle-breeders, since they are regarded as a group characterized by a lower level of material culture, that we ascribe the cemetery Mramorje in Gornja Jablanica, where massive, unworked amorphous slabs serve as gravestones. The Greek Cemetery, whose remains have been preserved east of a timber church in Donja Jablanica is thought to have belonged to the part of population which depended largely on farming: the word "Greek" is believed to have described the previous inhabitants that had, at some point, moved away. At the end of the 17th and during the 18th centuries, historical events, especially the Austro-Turkish wars, led to great migrations in this region. According to oral tradition, Jablanica was completely deserted. Furthermore, the village toponym Manastirine, which is on an archaeologically unrehearsed site, perhaps indicates that a monastery may have existed there, only to disappear at around that time. It was in c. 1835 that Jablanica became part of the Serbian Principality and strengthened economically. In 1838 the timber church was erected and soon after sobrašice, wooden structures with a rectangular base, a table and benches covered with a three- or four-slope roof. The name derives from the word sobra or sofra, which means table with food. This accounts for its architectural style: central to it is the table used for ritual feasting on important days. The church's royal door, probably done immediately upon the erection of the church, is ascribed to Sreten Protić, a painter of limited talent and education, who painted in the manner of Byzantine icon-painting tradition, enlivening it with some Late-Baroque influences. In 1851, the most distinguished villagers of Jablanica commissioned four despotic icons from Dimitrije Posniković, one of the numerous Serbian painters who had been educated north of the rivers Sava and Danube and had come to work in the Serbian Principality. Posniković traveled a lot around the country, helping transform Serbian church painting and bringing influences of the first half of 19th century Western European art to Serbia. Although Posniković's oeuvre can be described as being of rather uneven merit, the Jablanica icons, which he painted at the beginning of his career, certainly rank among his best works. The growth and social development of Jablanica was stunted by the turbulent historical events of the second half of the 19th century. From that time date the oldest tombstones from the cemetery north of the church amongst which are those with smaller and more deeply inscribed letters ascribed to the stone-carving workshop of a skillful stone-carver, Dimitrije Avramović, from Užice. The 20th century wars weakened Jablanica both economically and population-wise, causing it to slowly lose its identity. Today, it is the preserved remains of the past that bear testimony to a time when Jablanica was part of Serbian contemporary social and cultural life.

Reference

*** (1962) Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika. Beograd: SANU - Institut za srpski jezik, knj. 2
Aličić, A.S. (1985) Poimenični popis sandžaka vilajeta Hercegovina. Sarajevo: Orijentalni institut
Beljkašić, L. (1956) O abadžijskom zanatu u Sarajevu. Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu / GZM, GZMS, sv. XI, 149-150
Bešlagić, Š. (1985) Nekropola drobnjačke vlastele u Pošćenju. Zbornik Narodnog muzeja, Beograd, VIII, str. 446-449
Bojanić, D. (1979) Dva priloga istoriji Prijepolja i njegove šire okoline u XVII veku. u: Simpozijum VII, Prijepolje, 99-102
Brkić, N. (1984) Tehnologija slikarstva, vajarstva i ikonografija. Beograd: Univerzitet umetnosti
Budimir, M. (1969) Sa balkanskih istočnika. Beograd: Srpska književna zadruga / SKZ
Cvijetić, L. (1984) Popis stanovništva u imovine u Srbiji godine 1834. Miscellanea, Istorijski institut SANU, Beograd, knj. 13, 92
Cvijić, J. (1966) Balkansko poluostrvo i južnoslovenske zemlje - osnovi antropogeografije. Beograd: Zavod za izdavanje udžbenika
Čelebi, E. (1979) Putopis - odlomci o jugoslovenskim zemljama. Sarajevo
Daničić, Đ., i dr. (1880-1882) Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika. Zagreb: Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti / JAZU, dio I
Dinić-Knežević, D. (1999) Vlasi. u: Bajalović-Hadži-Pešić Marija, Ćirković Sima M. i Mihaljčić Rade (ur.) Leksikon srpskog srednjeg veka, Beograd: Knowledge, 86-87
Dudić, N. (1995) Stara groblja i nadgrobni belezi u Srbiji. Beograd: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture
Đenić, M. (1983) Zlatibor. Užice
Đokić, M. (1977) Stanovništvo nekih zlatiborskih sela. Glasnik Etnografskog muzeja u Beogradu / GEMB, knj. 41, 124
Đorđević, T.R. (1924) Iz Srbije kneza Miloša. Beograd: Izdavačka knjižarnica Gece Kona, stanovništvo-naselja
Đorđević, T.R. (1907) Iz državne arhive. Starinar, n.r. vol.II, sv. 1, 31-32
Đurđev, B. (1960) Srbija. u: Čubrilović Vasa i dr. (ur.) Istorija naroda Jugoslavije, Beograd, itd: Prosveta, knj II - Početak XVI do kraja XVIII veka
Đurđev, B. (1984) O naseljavanju Vlaha stočara u sjevernu Srbiju u drugoj polovini XV vijeka. Godišnjak Društva istoričara Bosne i Hercegovine, Sarajevo, 35, 9-35
Đurđev, B. (1941) Nešto o vlaškim starješinama pod turskom upravom. Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu / GZM, GZMS, vol. LII, sv.I i II, 54-55, 63-66
Elezović, G. (1931) Putopisi Evlije Čelebije. Glasnik Jugoslovenskog profesorskog društva, Beograd, knj. XI, sv. 3, 188
Elezović, G. (1949) Iz putopisa Evlije Čelebije. Istorijski časopis, I, 121, nap. 112
Erdeljan, J. (1995) Jedan osobeni vid nadgrobnog obeležja u oblasti Starog Rasa. u: Simpozijum (XVI), Prijepolje, 166-167
Erdeljan, J. (1996) Srednjovekovni nadgrobni spomenici u oblasti Rasa. Beograd: Arheološki institut SANU
Filipović, M. (1965) Nekolike napomene o proučavanju predanja o starom stanovništvu. Glasnik Društva istoričara VŠ, Sarajevo, XVI, 238
Filipović, V.M. (1957) Bugar-kabanica. Prilozi za književnost i jezik, istoriju i folklor, knj. XXIII, sv. 1-2, 82
Findrik, R. (1982) O nekim pitanjima zaštite spomenika narodnog graditeljstva. Glasnik Društva konzervatora Srbije / GDKS, 6, 30
Gavazzi, M. (1978) Počivala; Uz megalitik jugoistočne Evrope. u: Vrela i sudbine narodnih tradicija, Zagreb, 203, 227
Grujić, R.M. (1909) Apologija srpskog naroda u Hrvatskoj i Slavoniji i njegovih glavnih obeležja - povodom ' Optužnice' kr. držav. odvjetnika u Zagrebu od 12. 1.1909. Novi Sad: Štamparija Učiteljskog deoničarskog društva 'Natošević'
Hrabak, B. (1979) Trgovački grad Užice u ratnim zbivanjima od sredine 15. do kraja 18. Veka. Užički zbornik, 8, 14-15
Hrabak, B. (1999) Stari Vlah od XV do početka XIX veka. Novopazarski zbornik, 23, 61, 59
Hrabak, B. (1990) Vlasi starinci i doseljenici u porečju Zapadne Morave, do 1570. godine. Zbornik radova Narodnog muzeja, Čačak, 8-9, 40
Ignjić, S. (1961) Užička nahija. Beograd: Turistička štampa
Jovanović Mihailo, mitropolit (1874) Pravoslavna srpska crkva u Knjažestvu Serbiji. Beograd
Jovanović Mihailo, mitropolit (1895) Pravoslavna srpska crkva u Kraljevini Srbiji. Beograd
Karadžić-Stefanović, Vuk (1987) Opisanije Srbije - izabrana književna proza. Beograd: Srpska književna zadruga / SKZ
Krstanović, B., Kesić-Ristić, S. (1998) Donja Jablanica. u: Milić Mileta (ur.) Spomeničko nasleđe Srbije: nepokretna kulturna dobra od izuzetnog i velikog značaja, Beograd: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, 182
Krstanović, B. (2000) Beleg upokojenoj duši. Saopštenja, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, XXX-XXXI, 166
Lapčević, D. (1922) Četiri župe, prilozi za ispitivanje. Glasnik Geografskog društva, Beograd, sv. 7 i 8, 194
Ljušić, R. (1981) Popis poreskih glava, kuća i članova mirovnih sudova iz 1839 godine. Mešovita građa, knj. 9, 10
Magarašević, G. (1934) Putovanje po Srbiji u 1827. godini. Etnološka knjižnica, Beograd, 1, 77
Mićić, Lj.Ž. (1925) Zlatibor. Srpski etnografski zbornik, Beograd, XXXIV, 470
Milas, M. (1896) Bogumilska riječ 'nežit' u Stonu u Dalmaciji. Glasnik zemaljskog muzeja, Sarajevo, VIII, 539
Milosavljević, D. (1991) Stara crkva u Užicu. Užice
Milosavljević, D. (2000) Manastir Uvac - istorija i sudbina. Beograd, itd: Prosveta
Mirković, L. (1983) Pravoslavna liturgika ili nauka o bogosluženju pravoslavne istočne crkve. Beograd: Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve
Nikolić, R. (1993) Komenorezac Dimitrije Avramović, 1850-1903. Užički zbornik, 22, 154
Obradović, S. (1863) Kostret arambaša. Beograd
Obradović, S. (1858) Opisanije okruga Užičkog. Glasnik Društva srbske slovesnosti / Glasnik DSS, knj. X, 298
Pavićević-Popović, R., Čubrić, R. (1988) Jablaničke sobrašice. Glasnik Društva konzervatora Srbije / GDKS, 12, 124-125
Pavlović, D. (1901) Finansije u privreda za vreme austrijske vladavine u Srbiji (1718-1739). Glas - Srpska kraljevska akademija / Glas SKA, knj. LXFV, drugi razred, 40, 68, 72
Pavlović, D.St. (1962) Crkve brvnare u Srbiji. Saopštenja, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, knj. V, 136
Pavlović, K. (1968) Slikarstvo Dimitrija Posnikovića. Zbornik Istorijskog muzeja Srbije, 5, str. 93-112
Pavlović, M. (1957) Kamen stanac i vezivanje duše - folklorističko-semantička rasprava. Glasnik Etnografskog instituta SANU, knj. II-III, 652
Pavlović, R.Lj. (1952) Kulize - poreklo i starina. Glasnik Etnografskog instituta SANU, knj. 1/1-2, 27
Petrović, M. (1901) Finansije i ustanove obnovljene Srbije do 1842. Beograd: Državna štamparija Kraljevine Srbije
Petrović, P.Ž. (1961) Stari Vlah. Glasnik Etnografskog muzeja u Beogradu / GEMB, knj. 24, 30
Petrović, P.Ž. (1984) Raška - antropogeografska proučavanja. Beograd: Etnografski institut SANU
Popović, J. (1912) Opća crkvena istorija - sa crkvenostatističkim dodatkom. Sremski Karlovci: Srpska manastirska štamparija
Popović, M. (1996) Zapisi o Jablanici. Jablanica: autorsko izdanje
Popović, S. (1896) Na mirisnom Zlatiboru. Beograd
Radonić, J. (1909) Prilozi za istoriju Srba u Ugarskoj u XVI, XVII i XVIII veku. Novi Sad: Matica srpska, II, prva knjiga, 42
Radonić, J. (1911) Putovanje Evlije Čelebije po srpskim i hrvatskim zemljama. Godišnjica Nikole Čupića, knj. XXX, 290
Ristić, M. (1963) Stari Vlah. Beograd
Rosić, B. (1999) Šarena sela - groblja i nadgrobni belezi u srednjem i donjem toku Uvca. Priboj
Rudić, V., Popović, I. (1985) Sociogeografske karakteristike Jablanice. Užički zbornik, 14, 308
Ruvarac, D. (1905) Mitropolija beogradska oko 1735. godine. Spomenik - Srpska Kraljevska akademija / SKA, XLII, 183
Samardžić, R. (1978) Sulejman paša Murvetović. u: Simpozijum V, Prijepolje
Simić, V. (1956) Rezanje mermera u Studenici i Čemernom. Glasnik Etnografskog muzeja u Beogradu / GEMB, knj. XIX, 279
Stanić, P. (1976) Prilog poznavanju dela Janka Mihailovića Molera, Sretena Protića i Aleksija Lazovića. Zbornik radova Narodnog muzeja, Čačak, VII, str. 133-134
Stanić, R. (1974) Konzervatorske beleške. Zbornik radova Narodnog muzeja, Čačak, V, 22
Stanojević, M. (1929) Nežit. u: Zbornik priloga za poznavanje Timočke Krajine, Beograd, knj. I, 17-22
Stojanović, L. (1983) Stari srpski zapisi i natpisi. u: Zbornik za istoriju, jezik i književnost srpskoga naroda, Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, knj. II (fototipsko izdanje)
Šabanović, H. (1982) Bosanski pašaluk. Sarajevo: Svijetlost
Šabanović, H. (1959) Bosanski pašaluk - postanak i upravna podjela. Sarajevo: Naučno društvo NR BiH Djela - Odjeljenje istorijsko-filoloških nauka, knj. XIV
Šalipurović, V. (1981) Knezovi u prijepoljskom i pljevaljskom kadiluku. Zbornik radova Etnografskog instituta, Beograd, knj. 11, 38-39
Šmaus, A. (1939) Prezime Bugarin. Prilozi proučavanju narodne poezije, VI, sv. 2, 269
Vasić, M. (1959) Knežine i knezovi timarlije u Zvorničkom sandžaku u XVI vijeku. Godišnjak Istorijskog društva Bosne i Hercegovine, Sarajevo, godina X, 268-277
Vlahović, R. (1974) Neki međuetnički dodiri i procesi na području Starog Vlaha. Etnološki pregled, Ljubljana, 12, 82
Vlajinac, M.Z. (1927) Iz putopisa Hansa Dernšvama 1553-55 g. Bratstvo, XXI, 97
Vujović, B.P. (1996) Saborna crkva u Beogradu. Beograd
Vujović, B.P. (1986) Umetnost obnovljene Srbije 1791-1848. Beograd
Vujović, B.P. (1973) Crkveni spomenici na području grada Beograda. Saopštenja, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, sv. 13, 45-46
Zirojević, O. (1980) Oko naziva Frenk i Latin. Prilozi za orijentalnu filologiju, Sarajevo, 28-29, 380, 382