Metrika članka

  • citati u SCindeksu: [1]
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[=>]
  • posete u poslednjih 30 dana:9
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:4
članak: 1 od 7  
Back povratak na rezultate
Sociološki pregled
2004, vol. 38, br. 1-2, str. 5-21
jezik rada: srpski
vrsta rada: pregledni članak
doi:10.5937/socpreg0402005G


Elementi kritike neoliberalnog modela tranzicije
Univerzitet u Beogradu, Institut za filozofiju i društvenu teoriju, Beograd

Sažetak

Sa raspadom bivšeg socijalizma nastupio je period tranzicije u Istočnoj i Jugoistočnoj Evropi, bez osmišljene i artikulisane vizije i strategije razvoja na putu demokratske transformacije društva. Dotadašnja strategija disidentskih pokreta bila je usmerena na promenu sistema "realnog socijalizma", sa uopštenim proklamacijama o ljudskim i građanskim pravima i demokratiji kao vladavini zakona, nasuprot totalitarnom režimu. Može se reći, da su tranziciju ove zemlje dočekale nespremno, bez jasne perspektive kuda dalje. Budući da je uzor "zapadne demokratije" idealizovan, bez neophodnog razlučivanja različitih modela demokratije unutar Evrope i u Americi, osnovno usmerenje je bilo: natrag u kapitalizam, pri tom poistovećujući demokratiju isključivo sa tržišnom ekonomijom i najgrubljom varijantom tržišnog fundamentalizma. Stoga će u radu biti razmotrena sledeća pitanja: • da li je u skoku u kapitalizam bilo neumitno i racionalno vezati se za "divlji kapitalizam" koji se graniči sa prvobitnom akumulacijom kapitala i sve zaoštrenijom socijalnom diferencijacijom; • da li je u zemljama "realnog socijalizma" sa zaostalom privredom i nerazvijenim modernim političkim institucijama bilo racionalno naglo kresanje regulativnih funkcija države u korist stihije tržišta, za koje nisu postojali elementarni preduslovi (videti: J.Stiglitz, Protivrečnosti globalizacije - o kritici procesa tranzicije u Istočnoj Evropi); • da li je ubrzana liberalizacija ekonomije sa elementima šok-terapije i brze privatizacije bila primerena nerazvijenom političkom sistemu sa nasleđenim nepreduzetničkim navikama, kao i niskom životnom standardu; • da li je maksimalizacija profitne orijentacije u tim uslovima otvorila vrata za prodor nelegalnog kapitala i za jačanje mafije i organizovanog kriminala; • da li je bilo neophodno osnažiti ulogu socijalne države da bi se mogli rešavati nagomilani problemi u sferi svakodnevnog života i društvenih servisa, umesto njenog sve većeg ograničavanja, koje izaziva otklon građana ka desničarskim opcijama; • dakle, u čemu je zabluda neoliberalne koncepcije tranzicije i kakve su njene posledice u Srbiji, odnosno, da li je ugledanje na drugačije modele od onog koji je dominantan u Americi, bilo primerenije zatečenim uslovima u ovim zemljama.

Ključne reči

liberalizam; neoliberalizam; tranzicija; demokratska transformacija; modeli demokratije; "divlji kapitalizam"; "tržišni fundamentalizam"

Reference

Azblaster, A. (1987) The rise and decline of western liberalism. Oxford, UK, itd: Blackwell
Bauman, Z. (1995) Life in fragments: Essays on postmodern morality. Oxford, UK, itd: Blackwell
Berlin, I. (1970) Four essays on liberty. Oxford, itd: Oxford University Press / OUP
Burdije, P. (1999) Signalna svetla - prilozi za otpor neoliberalnoj invaziji. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva
Castoriadis, C. (1998) Zaustaviti plimu bezumlja. Mostovi, br. 115
Čomski, N. (1999) Profit iznad ljudi - neoliberalizam i globalni poredak. Novi Sad: Svetovi
Dahl, R.A. (1985) A preface to economic democracy. Berkeley, CA, itd: University of California Press
Frankl, E., Miller, F., Jefrey, P., ur. (1995) The just society. Cambridge, itd: Cambridge University Press
Giddens, A. (1994) Beyond left and right: The future of radical politics. Stanford, CA: Stanford University Press
Golubović, Z.T. (1999) Stranputice demokratizacije u postsocijalizmu. Beograd: Beogradski krug
Gould, C. (1988) Rethinking democracy: Freedom and social cooperation in politics, economy and society. New York, itd: Columbia University Press
Levine, A. (1981) Liberal democracy: A critique of its theory. New York, itd: Columbia University Press
Lippset, S. (2001) Amerikanizacija evropske levice. Republika, br. 269
Macpherson, C.B. (1973) Democratic theory: Essays and retrieval. Clarendon Press
Madžar, L.D. (2002) Teorija proizvodnje i privrednog rasta. Beograd
Marx, K. (1953) Otuđeni rad. u: Ekonomsko-filozofski rukopisi, Rani radovi, Zagreb, itd: Kultura
Mil, D.S. (1988) O slobodi. Beograd: Filip Višnjić
Mouffe, Ch. (1988) Radical development: Modern or postmodern. u: Ross A. [ur.] Universal Abandont, Minneapolis, itd: University of Minnesota Press
Mulhall, S., Swift, A. (1992) Liberalism and communitarianism. Oxford, UK, itd: Blackwell
Pečujlić, M. (1997) Izazovi tranzicije - novi svet i postsocijalistička društva. Beograd: Pravni fakultet
Polany, K. (1999) Velika preobrazba - politički i ekonomski izvori našeg vremena. Zagreb: Naklada Jasenski
Stiglic, D.E. (2002) Protivrečnosti globalizacije. Beograd: SBM-x
Strasser, J. (1996) Socijaldemokratija, doktrine, uloge i položaj u Zapadnoj Evropi. u: Marković B. [ur.] Socijaldemokratija u Evropi danas, Beograd: Friedrich Ebert Stiftung - Regional Office
Touraine, A. (1980) L'après socialisme. Paris: Bernard Grasset
Volcer, M. (2000) Područja pravde. Beograd: Filip Višnjić
Walzer, M. (1990) The communitarian critique of liberalism. Political Theory, vol. 18, br. 1