Metrika članka

  • citati u SCindeksu: 0
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[=>]
  • posete u poslednjih 30 dana:11
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:7
članak: 6 od 8  
Back povratak na rezultate
Psihologija
2003, vol. 36, br. 4, str. 487-500
jezik rada: engleski
vrsta rada: neklasifikovan
objavljeno: 02/06/2007
doi: 10.2298/PSI0304487V
Samoopažanje u adolescenciji
Univerzitet u Beogradu, Učiteljski fakultet

e-adresa: jekac@eunet.yu

Sažetak

Problem promene slike o sebi u adolescenciji, predmet je mnogih rasprava, pošto postoji neslaganje autora u pogledu načina na koji se slika o sebi menja u ovom periodu: da li su u pitanju burne i nagle promene, koje dovode do diskontinuiteta u razvoju, ili su te promene postepene i kontinuirane. Prema nekim autorima uzrok ovih dilema leži u tzv. ''centriranom pogledu na adolescenciju'' od strane odraslih (Valsiner, 1989, str. 343), tj. činjenice da se problem promena u adolescenciji uvek sagledava sa tačke gledišta odraslih. Danas, sve više autora pokušava da problemu adolescencije priđe na jedan nov način, posmatrajući ga sa stanovišta samih adolescenata i da njihovo ponašanje vidi u svetlu ''aktivnog stvaranja značenja, koja organizuju iskustva i vode razvoju samstva i koja se kroz socijalnu interakciju razmenjuju'' (Valsiner, 1989). Ovo istraživanje se bavi načinima na koje adolescenti opažaju svoje promene, tj. koliko sa njihovog stanovišta ima smisla govoriti o kontinuitetu/diskontinuitetu. Cilj istraživanja je da ispita ''teorije'' koje adolescenti imaju o sebi, o promenama u načinu opažanja sebe u periodu srednje adolescencije (od 15 do 17 godina), tj. da utvrdi kako adolescenti konstruišu svoje promene, procenjujući ih po nekim dimenzijama koje su relevantne za promenu (poželjnost i važnost te promene, očekivanost, uvremenjenost, obuhvatnost, brzina javljanja, procena trajanja i primećenost promene u socijalnom okruženju). Kao referentni istraživanja, izabrana je Teorija ličnih konstrukata (TLK), pošto naglašava važnost razumevanja načina na koji osobe opažaju (konstruišu) svoje promene. Istraživanje je eksplorativnog karaktera i sprovedeno je na uzorku od 96 adolescenata (47 ispitanika ženskog i 49 ispitanika muškog pola), učenika srednjih škola i gimnazija, starosti između 16 i 17 godina (period srednje adolescencije). Uzorak je slučajan. Instrumenti koji su korišćeni u istraživanju su: intervju i Mreža repertoara konstrukata (jedna forma Mreže Repertoara) prilagođena potrebama istraživanja. U obradi podataka korišćen je program FLEXIGRID (Tchudi,1988), tj. APK (Analiza principalnih komponenti). Nalazi sa Mreže repertoara koji govore o tome na koji način adolescenti opažaju svoje promene, tj. kako ih konstruišu po određenim dimenzijama, ukazuju na veliku prediktivnu nejasnoću, tj. nedovoljnu elaborisanost tih promena. Ovo se odnosi naročito na promene koje su vezane za odrastanje i prihvatanje uloga odraslih: zrelost, odgovornost, sigurnost u sebe i samostalnost. Izgleda da adolescenti nisu u stanju da te promene procene po dimenzijama važnosti, primećenosti od strane važnih drugih osoba, sveobuhvatnosti, očekivanosti i uvremenjenosti. Jedine promene koje su potpuno prediktivno jasne, a u isto vreme opažene kao nepoželjne su depresija i nervoza. Istovremeno, postoji povezanost između promena vezanih za odrastanje, tj. doživljaja sebe kao agensa usmerenog ka budućnosti, autonomnog i nezavisnog i negativno opaženih promena kao što su oprez u odnosu na ljude, depresija i nervoza. Ovo su veoma važni nalazi, pošto mogu da objasni pretnju pred kojom se adolescenti nalaze u ovom periodu: proces odrastanja i autonomije, pored pozitivnih implikacija (koje adolescentima nisu baš jasne), ima i negativne implikacije (koje su im prediktivno sasvim jasne i nepoželjne). Biti zreo i samostalan za njih znači i biti oprezan, ne verovati mnogo ljudima, kao i biti nervozan i depresivan. Ova implikativna dilema se nalazi u osnovi njihove ambivalencije prema odrastanju i prihvatanju uloga odraslih i može značajno da produži taj proces. S obzirom da je adolescencija shvaćena kao period preispitivanja sistema i aktivnog eksperimentisanja u kojem je stepen prediktivne nejasnoće veliki, iznenađuje podatak da je sistem konstrukata adolescenata, veoma monolitan, stegnut (crno belo konstruisanje) kada su u pitanju dimenzije za procenu promena (konstrukti). Ovaj podatak je moguće objasniti pomoću ciklusa kreativnosti koji u TLK objašnjava razvoj i promenu i koji se sastoji od faza labavljenja (preispitivanja sistema) i stezanja (prediktivne jasnoće i validiranih ishoda). Izgleda da je u ovom istraživanju zahvaćen sam početak faze labavljenja, (inače neophodnog za stvaranje novih dimenzija značenja), u kojoj je sistem i dalje stegnut tako da čuva adolescente od prevelike anksioznosti i pretnje, ali elementi (pogotovo oni vezani za uloge odraslih) nisu prediktivno jasni. Nalazi sa mreže repertoara, ukazuju takođe i na proces razlikovanja onoga što adolescenti opažaju kao njihovo, što nije primećeno od strane drugih i onoga što je primećeno i što drugi (prijatelji u ovom slučaju) odobravaju i validiraju. Neke od promena, kao što su zrelost i odgovornost svoje značenje i dobijaju tek u odnosu na to koliko su primećene i validirane od strane drugih, pre svega vršnjaka kao važne referentne grupe u ovom periodu.

Ključne reči

adolescence; self-concept; change; construing; predictive clearness/unclearness

Reference

Benedict, R. (1976) Continuities and discontinuities in cultural conditioning. u: Skolnick Arlene [ur.] Rethinking Childhood: Perspectives on Development and Society, Boston, itd: Little, Brown and Co
Coleman, J.C., Hendry, L. (1996) The nature of adolescence: Adolescence and society. London-New York, itd: Routledge
Damon, W., Hart, D. (1988) Self-understanding in childhood and adolescence. Cambridge, itd: Cambridge University Press
Erikson, E.H. (1976) Omladina, kriza, identifikacija. Titograd: Pobjeda
Hall, G.S. (1904) Adolescence: Its psychology and its relation to physiology, anthropology, sociology, sex, crime, religion and education. New York, itd: Appleton Century Crofts, Vols. 1-2
Harter, S.X. (1990) Causes, correlates and the functional role of global self-worth: A life-spain perspective. u: Kolligian J. i Sternberg R. [ur.] Perceptions of competence and incompetence across the life-span, New Haven, CT, itd: Yale University Press
Kelly, G.A. (1955) The psychology of personal constructs. New York, itd: Norton
Kimmel, D.C., Weiner, I.W. (1995) Adolescence: A developmental transition. New York, itd: Wiley
Lewin, K. (1939) Field theory and experiment in social psychology: Concepts and methods. AJS, 44, 868-896
Marcia, J.E. (1966) Development and validation of ego-identity status. J Pers Soc Psychol, 3(5): 551-8
Marcia, J.E. (1967) Ego identity status: Relationship to change in self-esteem, 'general maladjustment,' and authoritarianism. J Pers, 35(1): 118-33
Mead, M. (1970) Culture and commitment. New York: American Museum of Natural History
Offer, D., Offer, J.B. (1975) From teenage to young manhood: A psychological study. New York-Oxford: Basic Books
Offer, D., Ostrov, E., Howard, K.I. (1981) The adolescent: A psychological self-portrait. New York-Oxford: Basic Books
Preez, P. (1979) Politics and identity in South Africa. u: Stringer, P. & Bannister, D. [ur.] Constructs of Sociality and Individuality, New York-San Diego, itd: Academic Press
Savin-Williams, R.C., Demo, D.H. (1984) Developmental change and stabillity in adolescent self-concept. Dev Psychol, 6, 1100-1110
Tschudi, F. (1988) Notes on Flexigrid v. 4.4. Oslo: University of Oslo, Unpublished paper
Valsiner, J. (1989) Human development and culture: The social nature of personality and its study. Lexington, MA, itd: Lexington Books
Vlajković, J.V. (1992) Životne krize i njihovo prevazilaženje. Beograd: Nolit
Vranješević, J. (1995) Opažaj sličnosti i razlike od drugih u krizi identiteta. Časopis za kliničku psihologiju i socijalnu patologiju, vol. 2, br. 1-2, str. 236-255