Metrika članka

  • citati u SCindeksu: [1]
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[=>]
  • posete u poslednjih 30 dana:15
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:0
članak: 3 od 15  
Back povratak na rezultate
Nasleđe
2012, br. 13, str. 59-77
jezik rada: srpski
vrsta rada: neklasifikovan
objavljeno: 22/03/2013
Ekspresionizam u beogradskoj arhitekturi (1918-1941)
Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet

e-adresa: aleksandarkadije@sbb.rs

Sažetak

(ne postoji na srpskom)
A multitude of inspired but mostly unexecuted designs in the first quarter of the 20th century helped shape expressionism into a recognizable movement in European architecture. Viewed critically from a historical distance, it emerges as an amalgamation of inconsistent programmes and short-lived phases in the work of fantasy-prone architects, emotionally responding to considerable contradictions of a turbulent age. Apart from Germany, the Netherlands and Austria, where it produced the best architectural outcomes, it also developed in Czechoslovakia, Hungary, Poland, Denmark, Norway, Finland, Switzerland, Italy, Turkey, and the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (Yugoslavia from 1929). For a long time considered retrograde because of its exponents’ wild subjectivism, expressionism has over the last few decades been looked upon more objectively and on an equal footing with more consistent architectural pursuits. Expressionism in Serbia, adopted from central Europe spontaneously and without much theoretical preparation (slightly later than in Croatia and Slovenia), was primarily recognizable in exterior compositional emphases, much less in spatial structures of some complexity. Expressionist ideas found their way into Serbia circuitously, through emulating examples from international architectural periodicals, rather than through analyzing central-European landmark examples in situ. Moreover, unlike their Croatian contemporaries, Serbian architects maintained no personal or professional contact with the authoritative leading figures of central-European expressionism, which is why the latter’s methods were not productively elaborated in their architectural practice. Without being thematized in the architectural curriculum or in architectural criticism, expressionism amounted to an idiom amenable to being adapted to the local situation. Yet, the merit of some expressionism-inspired works and their concurrence with color-based expressionism in Serbian painting and similar trends in avant-garde literature and music shows that the style found its embodiment, to no small extent, on the Serbian cultural scene. The Serbian architects opting for creative interpretation of contemporary styles and their adaptation to the local taste (which treated almost every new building as unique and prestigious), and carried by powerful emotions, founded two varieties of national expressionism. Avoiding the ‘pure’ monostylistic architectural language in favor of a syncretistic multilayered one, romanticists accepted it wholeheartedly as a means for stressing the outline of imaginative compositions, combining it with post-secessionist and national-style patterns, while modernists used it fruitfully for accentuating angles and plastically breaking up their sprawling structures. In most executed and unexecuted designs, for the most part created in Belgrade, Niš and Novi Sad (to an extent also in Leskovac and Šabac), expressionism is primarily observable in form, less in the organization of space, interior design and construction. Even though it only rarely manifested itself in a pure or complete form, it did, along with Czech cubism, central-European functionalism, and French purism and art deco, play a significant part in the linguistic crystallization of Serbian modernism. It may also be observed in pre-modernist phases in the work of the founders of Serbian modernism, Present in a more or less developed form in interwar Belgrade architecture, expressionism was obviously retreating before the rush of eclectic late-modernist and monumentalist academic concepts in the last pre-war years. It was not revived until several decades later, by the creative wing of the Belgrade school of modern architecture, and in the work of today’s neo-modernists. The overview of the most important works of interwar Belgrade expressionism has shown a diversity of ways in which its repertoire was used. The movement’s innovative style and seductive symbolism had an appeal to leading and less prominent architects alike, whose work remains insufficiently studied. Hence the meticulous recording of as yet unexplored examples emerges as an important objective of historical studies in the future.

Reference

*** (1935) Beograd će uskoro dobiti modernu požarnu centralu. Politika, 13.6
*** (2000) Ekspresionizam. u: Perović Miloš R. [ur.] Istorija moderne arhitekture - antologija tekstova, Beograd, 2b. Kristalizacija modernizma. Avangardni pokreti
*** (1938) Osvećenje i puštanje u rad nove Državne kovnice metalnog novca na Topčideru. Vreme, 8. septembar; 4
*** (1935) Osvećenje nove Požarne centrale. Beogradske opštinske novine, 7-8, 479-480
*** (1927) Osvećenje temelja fabrike za izradu novčanica. Politika, 22. septembar; 6
*** (1930) Osvećenje zavoda za izradu novčanica Narodne banke. Politika, 27. januar, 5
*** (1926) Naši novi oblakoderi. Politika, 9.7., 6
*** (2000) Nova objektivnost (tematski blok). u: [ur.] Istorija moderne arhitekutre, Beograd, 2/B, 371-401
Adams, D. (2000) Prvi Getenaum Rudolfa Štajnera kao ilustracija principa organskog funkcionalizma. u: Perović M.R. [ur.] Istorija moderne arhitekture 2/B. Kristalizacija modernizma, Beograd
Alfirević, Đ. (2012) Ekspresionizam kao radikalna stvaralačka tendencija u arhitekturi. Arhitektura i urbanizam, br. 34, str. 14-27
Alfirević, Đ. (2011) Vizuelni izraz u arhitekturi. Arhitektura i urbanizam, br. 31, str. 3-15
Argan, Đ.K. (1989) Arhitektura i kultura. Split: Logos
Argan, G.C. (1982) Odnos moderne umetnosti prema političkim ideologijama. u: Studije o modernoj umetnosti, Beograd, 130-135
Arnhajm, R. (1990) Dinamika arhitektonske forme - na osnovu predavanja 1975. u okviru Fondacije Meri Duk Bidl u školi Kuperova unija. Beograd: Univerzitet umetnosti
Benson, T., Dimenberg, E. (2001) Expressionist utopias: Paradise, Metropolis, architectural fantasy (Weimar and now: German cultural criticism). Los Angeles
Bergamo, M. (1980) Elementi ekspresionističke orijentacije u srpskoj muzici do 1945. godine - 1. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti
Bernik, S. (2008) Expressionist tendencies in Slovene architecture. u: Slovene Architecture of the Twentieeth Century, Ljubljana, 51-71
Bernik, S., Golobic, M. (1990) Slovene Architecture from Secession to Expressionism and Functionalism. Journal of Decorative and Propaganda Arts, 17: 42
Blagojević, L. (2000) Moderna kuća u Beogradu - (1920-1941). Beograd: Zadužbina Andrejević
Blagojević, L. (2003) Modernism in Serbia - the elusive margins of Belgrade architecture 1919-1941. Cambridge, Mass: MIT press
Blau, E. (1999) The architecture of Red Vienna, 1919-1934. Cambridge, Mass
Borić, T. (2004) Terazije - urbanistički i arhitektonski razvoj. Beograd: Zlatousti
Borsi, F. (1984) Ekspresionizam i arhitektura. Život umjetnosti, Zagreb, br. 37-38, str. 25-33
Bošković, Đ. (1929) Izložba kluba studenata arhitekture. Raška, Beograd, 1, 270-271
Brkić, A. (1992) Znakovi u kamenu - srpska moderna arhitektura 1930-1980. Beograd
Ceranić, M. (2005) Istorija i arhitektura palate 'Albanije' u Beogradu. Nasleđe, br. 6, str. 147-162
Čorak, Ž. (1981) U funkciji znaka - Drago Ibler i hrvatska arhitektura između dva rata. Zagreb: Centar za povijesne znanosti
Damjanović, D. (2011) Arhitektura izrazite individualnosti. u: Maković Z. [ur.] Strast i bunt-ekspresionizam u Hrvatskoj, Zagreb, 55-63, 159-163
Damljanović, T. (2003) Češko-srpske arhitektonske veze 1918-1941. Beograd
Damljanović, T. (2005) Dva hrama za dve konfesije - traganje za moderno-vizantijskim. Nasleđe, br. 6, str. 77-84
Djurdjević, M. (1995) Palata Igumanov na Terazijama. Flogiston, 1 87-94
Djurić-Zamolo, D. (1992) Jevreji - graditelji Beograda do 1941. godine. Zbornik Jevrejskog istorijskog muzeja, (6): 216-244
Dobrović, N. (1965) Savremena arhitektura. Beograd: Zavod za izdavanje udžbenika Socijalističke Republike Srbije
Domljan, Ž. (1979) Arhitekt Erlich. Zagreb, 164-168
Drljević, M. (2009) Arhitektura pošte 1 u Beogradu. Zbornik Matice srpske za likovne umetnosti, br. 37, str. 277-296
Drljević, M. (2007) O arhitekturi zgrade Predstavništva Prvog dunavskog parobrodarskog društva u Beogradu. Arhitektura i urbanizam, br. 20-21, str. 127-133
Duncan, A. (1988) Art Deco. London: Thames & Hudson
Đurđević, M., Kadijević, A. (1991) Simetrija u novijoj srpskoj arhitekturi. Zbornik Matice srpske za likovne umetnosti, (27-28): 1-14
Đurđević, M. (1998-1999) Prilog proučavanju delatnosti arhitekte Valerija Vladimiroviča Staševskog u Beogradu. Godišnjak grada Beograda, br. 45-46, str. 151-171
Đurđević, M. (1996) Arhitekti Petar i Branko Krstić. Beograd: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture
Einstein, J.K. (1999) Finzl-Freundlich, Mendelsohn, and the Einstein Tower in Potsdam. u: [ur.] Erich Mendelsohn Architect 1887-1953, New York, 26-37
Frampton, K. (1987) The glass chain: European architectural expressionism. u: Modern Architecture: A critical history, London, 116-122
Gej, P. (1998) Vajmarska kultura - autsajder kao insajder. Beograd: Geopoetika
Grujić-Janakova, M. (2006) Beogradski opus arhitekte Stevana Tobolara (1888-1943). Nasleđe, br. 7, str. 151-166
Hičkok, H.R., Džonson, F. (1990) Internacionalni stil. Beograd: Građevinska knjiga
Hillier, B., Escritt, S. (1997) Art Deco style. London - New York
Ignjatović, A. (2007) Jugoslovenstvo u arhitekturi - 1904-1941. Beograd: Građevinska knjiga
Ignjatović, A. (2006) Dom Udruženja jugoslovenskih inženjera i arhitekata u Beogradu. Nasleđe, br. 7, str. 87-118
Jaspers, K. (1987) Duhovna situacija vremena. Novi Sad: Književna zajednica Novog Sada
Jones, P.B. (1988) From the Neo-Classical axis to Aperspective space. AR, London, 3, 19
Jovanović, M. (2005) Hram Svetog Save u Beogradu. Beograd
Jovanović, M. (2001) Francuski arhitekt Eksper i 'Ar Deko' u Beogradu. Nasleđe, br. 3, str. 67-84
Juras, I. (1997) Ekspresionizam. u: Utopijske vizije grada, Zagreb, 31-45
Kadijević, A. (1996) Momir Korunović. Beograd
Kadijević, A. (2010) Arhitektura i duh vremena. Beograd
Kadijević, A. (1990) Elementi ekspresionizma u srpskoj arhitekturi između dva svetska rata. Moment Beograd, 17, 90-100
Kadijević, A. (1990) Arhitekt Josif Najman - (1894-1951). Moment, (18): 100-106
Kadijević, A. (2008) Poimanje čistote stila i autorskog izraza u novijoj srpskoj arhitekturi / Comprehension of the purity of style and the authorial expression in recent Serbian architecture. u: Čist izraz, 13. bijenale umetnosti, Pančevo, str. 14-22, 195-201
Kadijević, A. (2007) Jedan vek traženja nacionalnog stila u srpskoj arhitekturi - (sredina XIX - sredina XX veka). Beograd: Građevinska knjiga
Kadijević, A. (1995) Jugoslovenski paviljon u Barseloni 1929. godine - značajno ostvarenje srpskog ranog arhitektonskog modernizma. Glasnik Društva konzervatora Srbije, (19): 213-216
Kadijević, A. (2000-2001) Prilog tumačenju opusa istaknutih beogradskih graditelja - Milan Zloković i traženja nacionalnog stila u srpskoj arhitekturi. Godišnjak grada Beograda, br. 47-48, str. 213-224
Kadijević, A. (2009) Interpolacije u Beogradskoj novijoj arhitekturi - neomodernistička autorska interpolacija u Takovskoj ulici (2003-2008). Nasleđe, br. 10, str. 203-212
Kadijević, A. (1998-1999) Ideološke i estetske osnove uspona evropske monumentalne arhitekture u četvrtoj deceniji dvadesetog veka. Istorijski časopis, knj. XLV-XLVI, 255-277
Kadijević, A. (2011) Hrvatski arhitekti u izgradnji Beograda u 20. stoljeću. Prostor, 19(242): 467-477
Kilibarda, N.Z. (2010) Pregled delatnosti i uloga Dragana Gudovića u beogradskoj arhitekturi. Godišnjak grada Beograda, (57): 211-239
Konstantinović, Z. (1967) Ekspresionizam. Cetinje: Obod
Krečič, P. (2005) Crkva Sv. Antuna Padovanskog u Beogradu - ocena zaštite spomenika i smernice obnove. Nasleđe, br. 6, str. 195-210
Kubet, V., Carić, O., Ristić, D. (2010) Izložbe Verkbunda - čitanja rukopisa modernizma danas. Arhitektura i urbanizam, br. 28, str. 21-28
Latinčić, O. (2011) Valerij Vladimirovič Staševski (1882-?) u Beogradu - podaci iz arhivske građe Istorijskog arhiva Beograda. Nasleđe, br. 12, str. 169-196
Lesnikowski, W., ur. (1996) East European modernism: Architecture in Czechoslovakia, Hungary and Poland between the wars. London
Manević, Z. (1990) Art Deco and national tendencies in Serbian architecture 1875-1945. Journal of Decorative and Propaganda Arts, br. 17, str. 70-75
Manević, Z. (1979) Beogradski arhitektonski modernizam - 1929-1931. Beograd
Manević, Z. (1970) Delo arhitekte Dragiše Brašovana. Novi Sad: Matica srpska
Manević, Z. (1986) Milorad Pantović - Velika nagrada arhitekture SAS. Beograd
Manević, Z. (1987) Nepoznati autor - zgrada dunavskog parobrodskog društva. Komunikacije, Beograd, 60, 11-12
Manević, Z. (1979) Pojava moderne arhitekture u Srbiji. Beograd: Filozofski fakultet, doktorska disertacija
Marković, S. (1965) Ekspresionizam u jugoslovenskoj književnosti. Beograd
Mihajlov, S., Mišić, B. (2008) Palata Glavne pošte u Beogradu. Nasleđe, br. 9, str. 239-264
Milašinović-Marić, D.P. (2001) Arhitekta Jan Dubovi. Beograd: Zadužbina Andrejević
Milašinović-Marić, D. (2002) Vodič kroz modernu arthitekturu Beograda. Beograd: Društvo arhitekata Beograda
Milin, M. (2006) Etape modernizma u srpskoj muzici. Muzikologija, br. 6, str. 93-116
Milošević, P.V. (2010) 'Albanija', simbol Beograda, Srbije i Jugoslavije - autorsko ostvarenje diplomiranog inženjera arhitekture Miladina Prljevića, sa njegovim saradnicima - konstruktorom građevinskim inženjerom Đorđem Lazarevićem i akademskim arhitektima Brankom Bonom i. Izgradnja, 64(11-12): 601-611
Mišić, B. (2011) Evangelička crkva - Bitef teatar u Beogradu. Nasleđe, (12): 145-167
Pehnt, W. (1973) Expressionist Architecture. London
Pehnt, W. (1985) Expressionistic Architecture in drawings. London
Perović, M.R. (2003) Srpska arhitektura XX veka - od istoricizma do drugog modernizma. Beograd: Arhitektonski fakultet
Portogezi, P. (1989) Jedinstvena vizija arhitekture - izbor tekstova. Beograd: Studentski izdavački centar
Premerl, T. (1990) Hrvatska moderna arhitektura između dva rata - nova tradicija. Zagreb: Nakladni zavod Matice Hrvatske
Protić, M.B., Denegri, J., Čelebonović, A., Zidić, I., Čopič, Š., Panić-Matić, R. (1971) Ekspresionizam boje - četvrta decenija. Beograd: Muzej savremene umetnosti
Putnik, V.B. (2010) Folklorizam u arhitekturi Beograda (1918-1950). Godišnjak grada Beograda, (57): 175-210
Radović, M.D., Arbutina, D., Barišić, M.Z., Đilas, M., Filep, S., Galjer, J., Glavočić, D., Haničar, B.I., Ivanišin, K., Karač, Z., Körbler, I., Laslo, A., Lonjak, Z.B., Pavlinić, M. (2007) Moderna arhitektura u Hrvatskoj 1930-ih. Zagreb: Školska knjiga
Rozić, V. (1983) Likovna kritika u Beogradu - između dva svetska rata (1918-1941). Beograd: Jugoslavija
Sharp, D. (1966) Modern architecture and expressionism. New York: George Braziller
Subotić, I. (1983) Zenit i avangarda 20ih godina. Beograd: Narodni muzej
Tilman, J.T. (2004) Expressionism. u: [ur.] Encyclopedia of 20th-century architecture, New York, 804-810
Toševa, S. (1998) Branislav Kojić. Beograd: Gradjevinska knjiga
Veselinović, M. (1983) Stvaralačka prisutnost evropske avangarde u nas. Beograd: Univerzitet umetnosti
Vinaver, S. (1920) Manifest ekspresionističke škole. Progres, 2. i 22. 9; 17, 20, 24. 10
Vujović, B. (1994) Beograd u prošlosti i sadašnjosti. Beograd: 'Draganić'
Vukotić, M. (1996) Arhitekta Momčilo Belobrk. Beograd: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture
Zebrnjak, J.Z.M. (2004) U traganju za porukama jednog spomenika ili o kulturi sećanja kod Srba. Beograd - Gornji Milanovac
Živanović, D. (2001) Prilog proučavanju istorije i arhitekture zgrade kontrolnog odeljenja ministarstva pošta, telegrafa i telefona u Beogradu. Nasleđe, br. 3, str. 105-114
Žunjić, S. (2009) Modernost i filozofija - razmatranja o duhu vremena sa razmedja vekova. Beograd: Plato Books