Metrika članka

  • citati u SCindeksu: 0
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[=>]
  • posete u poslednjih 30 dana:11
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:7
članak: 4 od 201  
Back povratak na rezultate
Zbornik radova Filozofskog fakulteta u Prištini
2019, vol. 49, br. 3, str. 191-199
jezik rada: engleski
vrsta rada: izvorni naučni članak
objavljeno: 27/10/2019
doi: 10.5937/ZRFFP49-23024
Creative Commons License 4.0
Bilješke o kultu boginje Dea Dardanica na jugu Gornje Mezije (nekolika primjera sa Kosova i Metohije)
Univerzitet u Prištini sa privremenim sedištem u Kosovskoj Mitrovici, Filozofski fakultet, Filozofske katedre, Katedra za istoriju

e-adresa: gligorijas@yahoo.com

Projekat

Kosovo i Metohija između nacionalnog identiteta i evrointegracija (MPNTR - 47023)

Sažetak

U radu se prezentuju podaci o kultu Dea Dardanica na jugu provincije Gornje Mezije. Sačuvan je skroman broj epigrafskih spomenika koji svjedoče o postojanju ovog kulta u rimsko doba na području Kosova i Metohije (Gornja Mezija). Ti spomenici potiču uglavnom sa lokaliteta nekadašnjih putnih stanica i najčešće su rezultat slučajnih nalaza sa lokaliteta koji nisu vezani uz kultni ritual. Kult Dea Dardanica na Kosovu i Metohiji (jug Gornje Mezije) posvjedočen je na votivnoj ari koja je nađena u selu Smira kod Kosovske Vitine i u antičkom naselju Vendenis (Vindenae) kod sela Glavnik u opštini Podujevo. Obje se datuju u III vijek. Oba epigrafska svjedočanstva podigli su vojnici legije IV Flavija, pri čemu se u prvom natpisu radi o spekulatoru dok je u drugom riječ o beneficijarnom konzularu. Može se reći da je Dea Dardanica, u obliku kakav poznajemo na osnovu epigrafskih svjedočanstava i ikonografskog materijala sa Kosova i Metohije i drugih područja Gornje Mezije (Kuršumlijska Banja, Gornji Milanovac, Niš), bila neka vrsta zvaničnog božanstva u okvirima lokalnog upravnog uređenja Dardanije, odnosno Gornje Mezije i stoga je poštovana među ljudima sa ovog područja. Nema osnova za zaključke da je boginja Dardanije bila neka vrsta ekskluzivnog kulta koji je okupljao odabrane pojedince iz lokalnih ili regionalnih povlašćenih slojeva, ali ni za mišljenje da se radi o opštepopularnom božanstvu svih stanovnika Dardanije. Takođe, na osnovu do sada pronađenih epigrafskih svjedočanstava i ikonografske građe Dea Dardanica se ne može okarakterisati ni kao božanstvo koje je masovno poštovano kod Dardanaca. Otuda ovu boginju i ne treba shvatati samo kao personifikaciju provincije Dardanije već kao božanstvo domovine Dardanaca.

Ključne reči

Reference

Austin, N.J.E., Rankov, N.B. (1995) Exploratio: Military and political intelligence in the Roman world from the Second Punic War to the battle of Adrianopole. London - New York: Routledge
Bărbulescu, M. (1997) Dardanica. u: Balty Jean Ch., i dr. [ur.] Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae VIII/1, Zürich - Düsseldorf: Artemis Verlag, 553
Cupcea, G. (2008) Speculatores in Dacia: Missions and careers. Acta Musei Napocensis, 43-44/I, 263-279
Čerškov, E. (1969) Rimljani na Kosovu i Metohiji. Beograd: Arheološko društvo Jugoslavije
Dise, R.L. (1997) Variation in Roman administrative practice: The assignments of Beneficiarii Consularis. Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik, 116, 284-299
Dobruna-Salihu, E. (2012) Votivna ara Deae Dardanicae i beneficijarna postaja iz Vendenisa. Vjesnik Arheološkog muzeja u Zagrebu, 3(45), 217-224
Dušanić, S. (1976) Le Nord-Ouest de la Mésie Supérieure. u: Papazoglu F. [ur.] Inscriptions de la Mésie Supérieure Vol. I, Singidunum et le Nord-Ouest de la Province, Beograd: Centre d'Études Épigraphiques et Numismatiques, 95-136
Ferri, N. (2003) Štovanje lokalnih božanstava od strane lokalnih pripadnika rimske vojske na području Dardanije. Opvscula archaeologica, 27, 451-454
Garašanin, D. (1968) Religija i kult neolitskog čovjeka na Centralnom Balkanu. Neolit Centralnog Balkana, 242-263. + sl. 1-31
Gisinger, F. (1927) Skymnos. RE III A-1, 661-687
Jovanović, A. (1980) Prilog proučavanju skulptura sa Medijane. Niški zbornik, Niš, 9, 53-60
Kudrjavcev, O.V. (1957) Isledovanija po istoriibalkano-dunajskej oblastej v period rimskoj imperii i stati po obšćim problemam drevnej istorii. Moskva
Ljubomirović, I. (2014) Arheološka i epigrafska istraživanja Nikole Vulića u Nišu i njegovoj okolini. u: Dimitrijević B. [ur.] Istoriografija i savremeno društvo, Niš: Filozofski fakultet, 3, (123-134)
Ljubomirović, I. (2014) Rezultati najnovijih istraživanja na Medijani. Teme, vol. 38, br. 2, str. 733-745
Ljubomirović, I.V. (2016) Topografija i putna mreža na teritoriji antičkog Naisa. Zbornik radova Filozofskog fakulteta u Prištini, br. 46-4, str. 221-242
Mihajlović, V.D. (2016) Dea Dardanica - pre-rimska plemenska boginja ili rimska imperijalna tvorevina?. Etnoantropološki problemi, Beograd, vol. 11, br. 3, str. 679-710
Mirdita, Z. (2007) Religija i kultovi Dardanaca i Dardanije u antici. Zagreb: Hrvatski institut za povijest
Mirdita, Z. (2015) Dardanci i Dardanija u antici. Zagreb: Hrvatski institut za povijest
Petrović, P. (1979) Inscriptions de la Mésie Supérieure IV: Naissus-Remesiana-Horreum Margi. Beograd: Centre d'Études Épigraphiques et Numismatiques
Popović, I. (2008) DEA Dardanica iz Medijane i srodni spomenici iz balkanskih provincija Carstva. u: Rakocija M. [ur.] Niš i Vizantija, Niš: Niški kulturni centar, 31-43
Samardžić, G. (2019) O bezbjednosti prometa i sigurnosti putovanja na jugu Gornje Mezije. u: Lončar-Vujnović M. [ur.] Nauka bez granica, Kosovska Mitrovica: Filozofski fakultet, 119-128
Shukriu, E. (1989) DEA e Dardanisë dhe mozaiku i Orfeut. u: Seminari ndërkombëtar për gjuhën, letërsinë dhe kulturën shqiptare 14, Prishtinë: Universiteti i Prishtinës, Fakulteti filologjik, 15-21
Shukriu, E. (2011) Two labyrinths and Dardanian, Greek and Roman relations by DEA Dardanica's monument. u: Lamboley Jean-Luc Maria, Castiglioni Paola [ur.] L'Illyrie mé ridionale et l'É pire dans l'Antiquité 5, Paris: De Boccard, 571-575
Vulić, N. (1941/1948) Antički spomenici naše zemlje. Spomenik, XCVIII(221), 101