Metrika članka

  • citati u SCindeksu: 0
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[=>]
  • posete u poslednjih 30 dana:30
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:30
članak: 1 od 5  
Back povratak na rezultate
Godišnjak Fakulteta za kulturu i medije: komunikacije, mediji, kultura
2015, br. 7, str. 503-526
jezik rada: srpski
vrsta rada: neklasifikovan
objavljeno: 17/02/2016
doi: 10.5937/gfkm1507503J
Začeci srpskog školstva u Ugarskoj
Filološki fakultet Univerzitet 'Etveš Lorand' Budimpešta, Mađarska

e-adresa: dragjakov@gmail.com

Sažetak

Broj Srba koji su se u Ugarskoj naseljavali još od ranog srednjeg veka, značajno je uvećan tokom Velike seobe 1690. godine. Privilegije koje su, ubrzo nakon doseljavanja, dobili od austrijskog cara Leopolda, nisu obuhvatale školstvo, pa su Srbi na tim prostorima proveli čitav vek bez mogućnosti da se školuju na maternjem jeziku. Prve osnove školskog sistema, koji bi važili za celo carstvo, uvela je Marija Terezija 1774. godine (Ratio educationis), a propisivani su i načini osposobljavanja učitelja. Godine 1869. uvedeno je osmogodišnje osnovno obrazovanje, a tada je prvi put regulisano i obrazovanje ženske dece. Tada se zakonom uređuju sistemi srednjih škola, u vidu nižih i viših gimnazija, realki i stručnih škola. U tom periodu se na području Ugarske, znatno ranije nego u Srbiji, osnivaju se i srpske škole - od osnovnih do viših, od kojih mnoge i danas postoje. One su, uz Peštanski univerzitet, bile jezgra iz kojih se razvila kasnija srpska intelektualna elita, čije je delovanje na naučnom, kulturnom i nacionalnom planu kod Srba, obeležilo XIX i prvu polovinu XX veka.

Ključne reči

Reference

*** (1792) Serbski novini, Beč, br. 16, 24.2
Belić, A. (1947) 1847. godina u našoj kulturi. Naša književnost, Beograd, sv. 5, vol. II, 385-390
Davidov, D. (2011) Sentandreja srpske povesnice. Beograd: SANU
Denić, Č. (1995) Školovanje đaka iz Hrvatske, Slavonije i Dalmacije u karlovačkoj gimnaziji 1791-1848. godine. u: Zbornik o Srbima u Hrvatskoj, Beograd, br. 3, 87
Denić, Č.Đ. (2010) Srpske biblioteke u Habsburškoj monarhiji tokom XVIII veka. Beograd: SANU
Dvornik, F. (2001) Sloveni u evropskoj istoriji i civilizaciji. Beograd: Clio
Gavrilović, A. (2008) Znameniti Srbi XIX veka: Joakim Vujić. Beograd: Riznica srpska, Naučna KMD, drugo dopunjeno izdanje
Gavrilović, A. (1901) Znameniti Srbi XIX veka. Zagreb: Naklada i štampa Srpske štamparije
Gavrilović, A. (2008) Znameniti Srbi 19. veka. Beograd: Naučna KMD
Gavrilović, N. (1999) Srpske škole u Habzburškoj monarhiji u periodu pozne prosvećenosti (1790-1848). Beograd
Gavrilović, N. (2009) Srpske škole u Habzburškoj monarhiji u periodu pozne prosvećenosti (1790-1848). Novi Sad: Istorijski arhiv grada Novog Sada, 8-10. godina III, broj 3, http://www.arhivns.rs/godisnjak/Godisnjak_3_2009.pdf. (24.01.2015)
Gavrilović, S. (1970) Pisma Lukijana Mušickog Urošu Hectopovućy (1811-1812). Zbornik MSKJ, knj. XVIII/2, 1970, str. 372. Karlovci, 19.2.1812. Mitropolitov protosinđel Lukijan Mušicki
Gavrilović, S. (1993) Iz istorije Srba u Hrvatskoj, Slavoniji i Ugarskoj - XV-XIX vek. Beograd: Filip Višnjić
Gavrilović, S. (2010) O Srbima Habzburške monarhije. Beograd: Srpska književna zadruga
Grujić, R.M. (1914) Prilozi za istoriju Srbije u doba austrijske okupacije, 1718-1739. Spomenik - Srpska Kraljevska akademija / SKA, LII, drugi razred 44 145
Ignjatović, J. (1951) Članci. Novi Sad
Ivanović, D. (2006) Srpski učitelji iz Habzburške monarhije u Srbiji 1804-1858. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva
Ivić, A. (1996) Istorija Srba u Vojvodini, od najstarijih vremena do osnivanja potisko-pomoriške granice (1703). Novi Sad
Ivić, A. (1989) Spomenici Srba u Ugarskoj, Hrvatskoj i Slavoniji tokom XVI i XVII stoleća. Novi Sad: Matica srpska, I
Jakšić, Đ., Zmaj, J.J., Kostić, L. (1979) Slovo ljubve. Beograd: Riznica srpska, EX LIBRIS, kolo prvo, knj. 8-9-10, http://riznicasrpska.net/knjizevnost/index.php?topic=908.0
Končarević, K. Nova saznanja o počecima visokog obrazovanja u Srba. Pravoslavlje, sajt Srpske pravoslavne crkve http://www.spc.rs/sr/nova_saznanja_o_pochecima_visokog_obrazovanja_u_srba (10.02.2015)
Kovaček, B. (1997) Tekelijanumske istorije XIX veka. Novi Sad: Matica srpska
Krestić, V.Đ. (2003) Istorija srpske štampe u Ugarskoj - 1791-1914. Beograd
Leskovac, M. (1939) Srpska književnost u Vojvodini do Velike seobe. Novi Sad
Malenčić, R. (1998) Priča o Matici srpskoj. Novi Sad: Matica srpska
Medaković, D., Davidov, D. (1982) Sentandreja. Beograd: Jugoslovenska revija
Miladinović, Ž. (1897) Tumač povlastica, zakona, uredaba i drugih naređenja srpske narodne crkvene autonomije u Ugarskoj, Hrvatskoj i Slavoniji. Novi Sad
Natošević, Đ. (1872) Srpskom narodnom školskom savetu u Karlovcima. Novi Sad: ASANUK, 25. 8(6. 9) 1872. 1872, 195, l. 2a, srp. jez. atg
Natošević, Đ. (1866/2007) Zašto naš narod u Austriji propada. u: Klasici srpskog eseja, Novi Sad-Beograd, ponovljeno izdanje
Nestorović, U. (1812) O lošem stanju srpskih i rumunskih škola. ASANUK, Konz. 1810, 77, 95; 1812, 6, 57
Obradović, D. (2005) Sabrana dela I (Sovjeti zdravaga razuma). Beograd: Politika
Obradović, D. (2007) Dela. Beograd: Biblioteka grada Beograda
Palić, M. (1995) Srbi u Mađarskoj-Ugarskoj do 1918. Novi Sad: Futura publikacije
Pavlović, D.M. (1986) Srbija i srpski pokret u Južnoj Ugarskoj 1848 i 1849. Beograd: Prosveta, 2
Peri, M. (2000) Intelektualna istorija Evrope. Beograd: Clio, str. 11
Petrović, K. (1939) Iz prošlosti Sremskih Karlovaca (O Karlovačkoj pijaci i Normalnoj školi). GID, knj. HII, sv. 3-4/1939
Pot, I. (2014) Iz kulturne i književne prošlosti Srba u Mađarskoj - Pešta i Budim kao kulturna središta srpska u prvoj polovini XIX veka. Projekat Rastko, http://www.rastko.rs/rastko-hu/umetnost/ knjizevnost/studije/istvan_poth.html (10.10.2014)
Prnjat, B. (2006) Uvod u kulturnu politiku. Novi Sad: Stylos
Ranković, M. (1967) Sociologija umetnosti. Beograd: Umetnička akademija
Rokai, P., Đere, Z., Pal, T., Kasaš, A. (2002) Istorija Mađara. Klio
Ruvarac, D. (1911) Stanje srpsko-pravoslavnih manastira 1787-1791 u mitropoliji karlovačkoj. Arhiv za istoriju, godina 1, br. 5 i 6, 91
Ruvarac, D. (1912) Prilozi za istoriju preparandije u Sv. Andreji. Arhiv za istoriju Karlovačke mitropolije, II, 104-107
Stepanović, M. (2012) Dva veka somborske preparandije (I). Somborske novine, str. 11, 09. novembar; http://www.somborskenovine.co.rs/e-novine/pdf-/br.3046/strana11.pdf (18.10.2014)
Šviker, J.H. (1995) Politička istorija Srba u Ugarskoj. Novi Sad: Matica srpska
Tejlor, A.D.P. (2001) Habzburška monarhija 1809-1918. Beograd: Clio
Vasić, P. (1978) Umetnička topografija Sremskih Karlovaca. Novi Sad: Matica srpska
Veselinović, R.L. (1936) Kako je postala Srpska karlovačka arhiepiskopija i mitropolija. Bogoslovlje, IX, sv. 1, 95-96
Vitković, G. (1884) Izveštaj napisao 1733 Maksim Radaković, Eksarh beogradskog mitropolita. Glasnik SUD, Beograd, knj. 56
Vitković, G. (1873) Spomenici iz budimskog i peštanskog arhiva. Glasnik SUD, Beograd, Zbirka prva, knj. II
Volk, P. (1992) Pozorišni život u Srbiji 1835-1944. Beograd: Kultura
Vujičić, S. (1997) Srbi u Budimu i Pešti. Budimpešta: Samouprava Srba u Mađarskoj
Wolf, J. (1935) Das Schulwesen des Temeswarer Banats im 18. Jahrhundert. Wien, 118-120, 134-135, 155-156, 159; Dissertation, Internet izvor http://de.wikipedia.org/wiki/Johann_Wolf_%28Literaturwissenschaftler %29 (10.10.2014)