Metrika članka

  • citati u SCindeksu: [1]
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[=>]
  • posete u poslednjih 30 dana:1
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:0
članak: 2 od 2  
Back povratak na rezultate
Zbornik radova Pravnog fakulteta, Novi Sad
2006, vol. 40, br. 1, str. 221-247
jezik rada: srpski
vrsta rada: neklasifikovan
Ustavnopravni razvitak Srbije u svetlosti evropskog i regionalnog iskustva
Univerzitet u Novom Sadu, Pravni fakultet

Sažetak

Ovaj istorijsko/komparativni rad podeljen je na četiri dela. U prvom delu autor razmatra opšti odnos konstitucije i demokratije, ističući da iako ustav nije uvek temelj demokratije, demokratije nema bez ustava. U modernim uslovima održiva je samo konstitucionalna demokratija. Objašnjenje te veze načelno je jednostavno: ova demokratija i njene osnovne karakteristike u tesnoj su vezi sa modernim društvenim, ekonomskim i političkim razvitkom. Prerastanje konstitucionalizma u konstitucionalnu demokratiju istorijski posmatrano dugo traje i ona je sve do kraja prošlog veka na globalnom nivou pre izuzetak nego pravilo. Autor govori i o problemu difuzije konstitucionalne demokratije, shvaćene kao skup kulturnih obrazaca. U drugom delu autor daje pregled dvovekovnog ustavnog razvitka Srbije. Taj razvitak on deli na (1) razdoblje borbe za oslobođenje i uspostavljanje autonomne vlasti (2), razdoblje konsolidacije Srbije kao samostalne države i konačno uspostavljanje ustavne demokratije, (3) razdoblje prve Jugoslavije (Kraljevine) (4) razdoblje druge Jugoslavije (avnojevske) i na kraju, razdoblje koje je počelo donošenjem važećeg Ustava Republike Srbije od 1990. U trećem delu autor analizira ovaj razvitak sa stanovišta ev-ropskog i regionalnog iskustva i zaključuje da on u toj svetlosti deluje prirodno ili očekivano. Ovaj razvitak je išao, kao i u mnogim evropskim državama tog vremena, u pravcu razvitka nacionalne države. I pored povremenih zastoja i uzmicanja odvijao se u pravcu ograničavanja apsolutističke vladavine. Njegova nestabilnost upućuje na socijalne i kulturne osnove ove vladavine - koja je nikla u svojevrsnoj nacionalnoj i socijalnoj revoluciji. U drugoj polovini XIX veka ovaj razvitak je isprepleten sa naporima izgradnje nacionalne države i ostvarenja njenog (nacionalnog) programa. Srbija se i hronološki uklapa u prvi "dugi" talas demokratizacije, kao i u naredni, reverzibilni (kao deo proširene Kraljevine SHS). Niz specifičnosti ovoga razvitka objašnjava regionalni položaj Srbije - ona pripada slabije razvijenom, perifernom delu Evrope. U kulturnom smislu veže se za istočno hrišćanstvo (pravoslavlje), ali isto tako za svojevrsnu obnovu na ruševinama Osmanskog carstva, u naročitoj dinamici tzv. Istočnog pitanja. U četvrtom delu autor analizira vezu ove regionalne sheme i nacionalizma koji je Srbiju obuzeo u drugoj polovini XIX veka. U tom vre-menu nacionalizam je bio od koristi u stvaranju jedinstvene nacije i nacionalne države. Međutim, nakon Prvog svetskog rata, on je otežao suočavanje s novim tipom problema. Srbija, ili srpska politička elita, nije bila spremna za strpljivo traženje neophodnih ravnoteža u novoj zajednici, za politiku nagodbi i kompromisa, kad je već odbacila i pomisao na federalizaciju, i bezuslovno stala iza monarhije, ipak samo srpske. To se može lako pratiti na ustavnom razvitku nove države, Kraljevine SHS. Uprkos monizmu komunističke vlasti, problemi heterogenosti i ravnoteže obeležili su i avnojevsku Jugoslaviju, sve do njenog raspada, početkom 90-ih. Ponovo će buknuti prigušeni nacionalizmi, što će Srbiju odvesti u sukobe u kojima je poražena. U nekoj vrsti epiloga autor ukazuje na različite odlike Ustava Republike Srbije od 1990, s kojim ponovo započinje faktički samostalni razvitak ove zemlje.

Ključne reči

Ustav; ustavni razvitak; ograničavanje apsolutističke vladavine; konstitucionalna demokratija; nacionalna država; nacionalizam; demokratizacija

Reference

Bobbio, N. (1997) Autobiografia. Roma: Editioni Laterza
di Palma, G. (1990) To craft democracies: An essay in democratic transitions. Berkeley, CA, itd: University of California Press
Elster, J. (1993) Consequences of constitutional choice: Reflection on Tocqueville. u: Elster J.- Slagstad R. [ur.] Constitutionalism and democracy, Cambridge-New York-Oslo, str. 96
Finis, Dž. (2005) Prirodno pravo. Podgorica: CID
Fridrih, K.J. (2005) Konstitucionalna demokratija. u: Teorija i praksa u Evropi i Americi, Podgorica: CID
Fukuyama, F. (2002) The march of equality. Journal of Democracy, vol. 13, br. 1, Jannuary, str. 11-18
Giner, S. (1991) Political economy, legitimation, and the state in southern Europe. u: O'Donnell G., Ph.Schmitter, L.Whitehead [ur.] Transitions from authoritarian rule: Southern Europe, Baltimore-London, (1) Southern Europe, str. 15
Huntington, S.P. (1991) The third wave: Democratization in the late twentieth century. Norman, OK, itd: University of Oklahoma Press
Janković, D., Mirković, M. (1987) Državnopravna istorija Jugoslavije. Beograd: Naučna knjiga
Mann, M. (1993) The sources of social power. u: The rise of classes and Nation States 1760-1914, Cambridge-New York, vol. II
Markov, E. (2005) Putovanje po Srbiji i Crnoj Gori. Podgorica
Mommsen, W.J. (1990) The varieties of the Nation State in modern history: Liberal, Imperialist, Fascist and contemporary notions of nation and nationality. u: Mann M. [ur.] The rise and decline of the Nation State, Oxford-Cambridge/Mass, str. 211-216
Offe, C. (1996) Ethnic politics in East European transitions. u: Matynia Elžbeta [ur.] Grappling with democracy, Prague, str. 233
Ohsawa, G. (1971) Cancer and the philosophy of the Far East. Oroville CA
Poggi, V.G. (1978) The development of the modern state: A sociological introduction. Stamford, CT
Polanyi, K. (1964) The great transformation: Economic and political origins of our time. Boston, itd: Beacon Press
Tilly, Ch. (1992) Coertion, capital, and European States, AD 990-1992. Cambridge/Mass.-Oxford
Wallerstein, I. (1991) Unthinking social science. Cambridge: Limits of Nineteenth-Century Paradigms
Whitehead, L. (1988) International aspects of democratization. u: O'Donnell G., Scmitter C., Whitehead L. [ur.] Transitions from authoritarian rule: Comparative perspective, Baltimore-London, 3, str. 4