Metrika članka

  • citati u SCindeksu: [2]
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[=>]
  • posete u poslednjih 30 dana:7
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:4
članak: 1 od 6  
Back povratak na rezultate
Nasleđe
2011, br. 12, str. 219-245
jezik rada: srpski
vrsta rada: neklasifikovan

Prikaz područja Beogradske tvrđave u istorijskim i urbanističkim planovima kao prilog budućim procesima planiranja
Afilijacija nije data

Sažetak

Istorijski razvoj i poseban geografski položaj Beograda nisu išli u prilog dužem trajanju i očuvanju nasleđenih kulturno-istorijskih slojeva. Genezu razvoja Beograda, čija je krajnja tačka fiksirana Josimovićevim Predlogom za regulisanje stare varoši Beograda u šancu 1867. godine, i pored obimne istoriografske građe - teško je pratiti. Josimovićev evropski model je od izuzetnog značaja za urbanistički razvoj Beograda. Postepenom realizacijom ovog predloga, turska pogranična varošica pretvorila se u veliki grad sa evropskom urbanom strukturom. Posle ovog Josimovićevog dela, pojavljuje se niz predloga, projekata, a zatim i generalnih urbanističkih planova za unapređenje urbane strukture Beograda. Kompleks Beogradske tvrđave, kao višeslojni arheološki lokalitet, predstavlja najbogatiju riznicu materijalnih ostataka prošlosti, koji prevazilaze svoju materijalnu vrednost opštim značajem i značenjem, bez kojih ne bi bilo moguće proučavati istorijski razvoj Beograda i društva u celini. Podignuta je početkom prvog milenijuma kao palisada sa zemljanim bedemima, da bi se tokom vekova razvijala u rimski kastrum (II vek), vizantijski kastel (VI-XII veka), srednjovekovnu utvrđenu prestonicu srpske despotovine (XIII-XV veka) i na kraju austrijsko/osmanlijsko artiljerijsko utvrđenje (XVII i XVIII vek). Danas, Beogradska tvrđava s parkom Kalemegdan čini jedinstvenu spomeničku celinu i predstavlja svojevrstan muzej prošlosti Beograda. Prateći projektantske i planerske zamisli pojedinih autora u određenim vremenskim presecima, uočavaju se različiti pristupi u pogledu uređenja i funkcionalnih elemenata Beogradske tvrđave: od onih koji bi sve da menjaju i ponovo izgrade do onih koji bi da sve očuvaju. Za buduće procese planiranja na području Beogradske tvrđave, značajno je poznavanje činjenica iznetih u ovom radu. U sklopu unapređenja turističke i kulturne ponude Beograda, prioritetan zadatak Službe zaštite i planiranja jeste buduće uređenje Beogradske tvrđave u skladu s njenim istorijskim značajem. Beogradska tvrđava sa Kalemegdanom, akvatorijom ušća Save u Dunav i prirodnim vrednostima Velikog ratnog ostrva predstavlja vizuelnu i prostornu dominantu u slici grada i treba trajno da ostane najsnažniji akcent panorame Beograda sa njegove savske i dunavske strane. Imajući na ovom mestu u vidu izvanredan sklad prirode i ljudskog stvaralaštva, u budućoj planskoj razradi područja Beogradske tvrđave, pored kulturno-istorijskih slojeva nasleđa, značajno je i očuvanje urbanog pejzaža (predela). Vizure na Beogradsku tvrđavu i Kosančićev venac sa reke, kao i vizure sa Beogradske tvrđave i Kosančićevog venca na reku i novi grad na levoj obali Save, čine zasebnu, jedinstvenu i izuzetnu vrednost ovog prostora. Takođe, potrebno je afirmisati kretanje pešaka i biciklista pored vode, posebno sagledavajući očekivani prilaz turista sa vode, kao i vezu ovih saobraćajnih tokova sa gradskim ulicama na grebenu i dalje (stepenicama, eskalatorima, pasarelama, liftom i dr.) sa Savskim šetalištem, parkom Kalemegdan i prostorima Beogradske tvrđave. Prodor i prožimanje urbanog tkiva centralne i priobalne zone Beograda ne smeju da naruše prirodni i istorijski kontekst Beogradske tvrđave. Dugoročno treba težiti očuvanju izuzetnih prirodnih vrednosti priobalnih predela Save i Dunava (s Velikim ratnim ostrvom i ostrvom Čaplja), kao i kulturno-istorijskih i urbanističko-arhitektonskih vrednosti zaštićenih prostornih kulturno-istorijskih celina koje se oslanjaju na reke (Beogradska tvrđava, Kosančićev venac, Staro jezgro Zemuna, Priobalna zona Novog Beograda) i njihovoj interakciji i integraciji, kroz projekat kojim bi se ovo središte urbane geneze Beograda predložilo za Uneskovu listu svetske prirodne i kulturne baštine.

Reference

*** (2003-2009) Generalni plan Beograda 2021. Službeni list grada Beograda, broj 27/03, 25/05, 34/07 i 63/09; www.urbel.com
*** (1976) Centralna zona Beograda - osnovne urbanističke i planerske postavke. Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Beograda
*** (1994) Beograd kroz vekove - kalendar/monografija za Beograd. Beograd: DBR Publishing-Biblioteka grada Beograda
*** (1969) Odluka o Detaljnom urbanističkom planu Kalemegdana. Službeni list grada Beograda, br. 6
*** (1972/1985) Odluka o Generalnom urbanističkom planu Beograda. Službeni list grada Beograda, br. 17/72, 31/83 i 2/85
*** (1988) Odluka o Izmenama i dopunama Odluke o Detaljnom urbanističkom planu Kalemegdana - putničko pristanište 'Beograd' na Savi. Službeni list grada Beograda, br. 15
*** (2007) Plan detaljne regulacije prostorne celine Kosančićev venac. Službeni list grada Beograda, br. 37
*** (2005) Plan detaljne regulacije za izgradnju biciklističke staze od Dorćola do Ade Ciganlije. Službeni list grada Beograda, br. 25
*** (1976) Studija tehničko-ekonomske podobnosti brzog javnog gradskog saobraćaja u Beogradu - metro. Beograd: Direkcija za izgradnju grada Beograda - Sektor za metro
*** (2008) Beograd u mapama i planovima od XVIII do XXI veka. Beograd: Urbanistički zavod Beograda, str. XXI
Bogdanović, B. (1982) Osovina, ta čarobna reč (Borba, Beograd, 24. maj 1959). u: Beograd izmeću stvarnosti i sna, Urbanizam Beograda, Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Beograda, br. 66/67, str. 230-231
Bogdanović, B. (1976) Urbs & logos ogledi iz simbologije grada. Niš: Gradina
Chambon, A. (2010) Plan varoši Beograda 1912. u: Beograd u mapama i planovima od XVIII do XXI veka, Beograd: Urbanistički zavod, str. 19
Čubrilović, V., ur. (1974) Istorija Beograda. Beograd: Prosveta, knjiga 2 - devetnaesti vek
Dobrović, N. (1980) Obnova i izgradnja Beograda - konture budućeg grada. u: Dobrović [ur.] Urbanizam Beograda, Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Beograda, 71-73
Đukanović, Z., Andrić, M., ur. (2009) Beogradska tvrđava - sanovnik kontinuiteta Belog grada. Beograd: JP Beogradska tvrđava
Đurić-Zamolo, D. (1977) Beograd kao orijentalna varoš pod Turcima 1521-1867. Beograd
Maksimović, B. (1974) Urbanistički razvoj Beograda između dva rata. u: Istorija Beograda, Beograd: SANU, knj. 3, 163- 167
Maksimović, B. (1965) Urbanizam teorija projektovanja gradova. Beograd: Građevinska knjiga
Maksimović, B. (1980) Vrednosti generalnog plana Beograda od 1923. godine i njihovo poništavanje. Godišnjak grada Beograda, knj. XXXVII
Maksimović, B. (1957) Josimovićeva rekonstrukcija Beograda u šancu. Godišnjak grada Beograda / GMGB, IV, 220-224
Maksimović, B. (1956) O zelenilu Beograda. Godišnjak muzeja grada Beograda, III, 325-366
Maksimović, B. (1974) Rekonstrukcija i proširenje grada od 1867. do 1914. godine. u: Čubrilović Vasa [ur.] Istorija Beograda, Beograd: Prosveta, knj. II, str. 307-315
Milatović, M., Šambon, A. (1980) Generalni urbanistički plan Beograda. Godišnjak grada Beograda, Beograd, knj. XXVII, MGB, str. 221-238
Milinković, S. (1950) Zelene površine u Generalnom planu Beograda. u: Beograd generalni urbanistički plan, str. 137-144
Nedić, S. (1976) Urbanističko uređenje Beograda od 1886. do 1914. Godišnjak grada Beograda, XIII, 175-216
Nedić, S.V. (1977) Generalni urbanistički plan Beograda iz 1923. godine. Godišnjak grada Beograda, XXIV, 204
Nikolić, Z.Lj., Radonjić, M. (2010) Tajna Novog Beograda. Beograd: Grafički atelje Bogdanović
Perović, M.R. (1985) Iskustva prošlosti. Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Beograda
Popović, M. (2006) Beogradska tvrđava. Beograd: JP 'Beogradska tvrđava'
Popović, M. (1997) Ostaci antičkog Singidunuma u urbanom jezgru savremenog grada. Nasleđe, br. 1, str. 11-24
Somborski, M. (1951) Razvoj Beograda između dva rata. u: Minić Oliver [ur.] BEOGRAD generalni urbanistički plan 1950, Beograd: Izvršni odbor NO Beograda, 40-51
Škalamera, Ž. (1978) Planovi Beograda iz 1789. godine. u: Urbanizam Beograda, Beograd: Zavod za planiranje razvoja grada Beograda, br. 24, str. 19-24
Vučenović, S. (1992) Urbani razvoj Kosančićevog venca u Beogradu. Saopštenja, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture SR Srbije, Beograd, 24, 143-158