Metrika

  • citati u SCIndeksu: [1]
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[]
  • posete u poslednjih 30 dana:0
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:0

Sadržaj

članak: 1 od 7  
Back povratak na rezultate
2009, vol. 48, br. 1, str. 66-74
Dr Lazar Genčić, pukovnik (1868-1942) - načelnik saniteta Vrhovne komande Srbije 1912-1916.
Dom zdravlja, Berane, Crna Gora

e-adresaepid.dz.berane@t-com.me
Ključne reči: Lazar Genčić; Hanter; Stamrz; Typhus exanthematicus; specijalna epidemiologija pegavca; Srpsko bure; Pediculus humanus humanus; vašljivi tifus
Sažetak
Ako se smena shvati kao nešto korisno - kao angažovanje novih snaga koje imaju napredne koncepcije - onda je stvar ispravna. Zašto je smenjen pukovnik dr Lazar Genčić, načelnik saniteta Vrhovne komande srpske vojske 1912-1916. godine? Zašto se te 1925. niko od kritičara nije pozvao kod ocenjivanja zbivanja o epidemiji pegavca 1914/15. na bitni rad Hantera koji se nje tiče, objavljen 1919. godine? Ocene koje se odnose na aktivnosti vojnog saniteta u epidemiji pegavog tifusa su preterane; nisu pošle od aktuelne situacije. Neopravdano je kritikovan načelnik, jer mu se pripisuje 'naučna nemoć medicine sveta', koja je pratila predmetnu epidemiju pegavog tifusa. Zatekao se na rukovodećem položaju kada su, nesporno, preveliki gubici zadesili Srbiju, sa 150.000 umrlih, od čega je armija imala 20.000. Ne smatramo opravdanim ocene: 'Ko se ne seća onog našeg lutanja u pogledu profilaktičkih i drugih mera, one nesigurnosti, neodlučnosti i zbunjenosti, koja se najbolje ogledala u protivurečnim i nemogućim naređenjima; onog nedostatka najelementarnijih pojmova iz dezinfekcije, kao i oskudice u dezinfekcionim aparatima itd... Te naše greške i zablude narod je skupo platio'. 'U istoriji epidemiologije ostaće zabeleženo naše tadašnje neznanje teorije i prakse borbe protiv pegavca, otuda katastrofalni gubici 1914-1915. godine'. Pokazaćemo da su kritike neodmerene; da su usledile 'posle gotovog boja', posle pronađenog rešenja. Daćemo argumente da je čak u kolektivnom delovanju načelnik bio uspešan, jer je posredno doprineo da se nađe rešenje, omogućavajući nesmetani rad kompetentnijim, tj. nikog nije sputavao da se ispolji. Indirektno je doprineo društvenom priznanju dodele Nobelove nagrade za medicinu 1928. godine Šarlu Nikolu za otkriće da su vaške tela prenosioci pegavca. To je dokazano uspešnim realizovanjem mera u epidemiji 1914/15. godine u Srbiji.
Reference
Anderson, J. (2006) Typhus fever: Its etiology ant the methods of its prevention. u: Burke C. [ur.] Commentary. Public Health Reports, 121, Suppl. 1 pp. 86-90
Antić, D. (1992) Pegavi tifus u kragujevačkoj prvoj rezervnoj vojnoj bolnici 1914-15. u: Stanojević Vladimir [ur.] Istorija srpskog vojnog saniteta - naše ratno sanitetsko iskustvo, Beograd, str. 314-28 (original 1925)
Arsić, B., Birtašević, B. (1978) Vojna epidemiologija. Beograd: Vojnoizdavački zavod
Baković, T. (1994) Depresivni optimizam Crnogoraca. Podgorica
Borjanović, S. (1977) Pegavi tifus u Srbiji pre i za vreme Prvog svetskog rata. u: Borjanović S. [ur.] Epidemiološka studija pegavca u Srbiji i mogućnost njegove eradikacije, Beograd: Medicinski fakultet, str. 25-37, doktorska disertacija
Čukić, G. (2005) Depedikulacija suvim toplim vazduhom na području Jugoslavije u Prvom i Drugom svetskom ratu. Timočki medicinski glasnik, vol. 30, br. 2, str. 86-92
Čukić, G. (2002) Masovno obolevanje u nekim kasarnama Srbije od 1836. do 1864. godine - intuicija nekad i sad. Timočki medicinski glasnik, vol. 27, br. 1-4, str. 39-47
Čukić, G. (2005) Prvo ustanovljavanje entiteta pegavog tifusa na području Jugoslavije. Flogiston, br. 13, str. 53-73
Čukić, G. (2006) Odnosi teorije, strategije i taktike u prevenciji epidemije pegavog tifusa u Srbiji 1914/15. godine. Praxis medica, vol. 34, br. 1-2, str. 105-112
Čukić, G. (2007) Borba protiv pegavca - dr Lazar Genčić. pukovnik (1868-1942) (načelnik saniteta Vrhovne komande Srbije 1912-16. god. Dobrovoljački glasnik, god. 17, br. 30, str. 205-214
Deretić, J. (2004) Ilirija i Iliri. Glas Serbone, Niš, II, (10), str. 4-6
Đorđević, V. (1874) Vojno-lekarska statistika. Srpski arhiv, Beograd, 1, 93-115
Đorđević, V. (1879) Istorija srpskog vojnog saniteta / History of the Serbian medical corps. Beograd: Državna štamparija, knjiga prva: 1835-1875, Istorija srpskog vojnog saniteta za prvih 40 godina njegovog razvitka (vol. I: History of the Serbian Military Medical Corps during the first 40 years of its development)
Genčić, L. (1925) Zašto je došlo do epidemije i pomora u našoj vojsci i narodu za vreme ratova 1912-1918. u: Stanojević Vladimir [ur.] Istorija srpskog vojnog saniteta - naše ratno sanitetsko iskustvo, Beograd
Grba, M. (1992) Misija pukovnika Hantera u Srbiji 1915 godine. Zbornik Istorijskog muzeja Srbije, 26, str. 75-100
Hiršfeld, L. (1962) Istorija jednog života. Beograd: Srpska književna zadruga / SKZ, knj. 357
Hunter, W. (1919) The Serbian Epidemics of Typhus and Relapsing Faver in 1915, Their Origin, Course and Preventive Measures employed for their Arrest. Proceeding of the Royal Cocieta of Medicine, vol. XIII, 2, str. 30-158
Jelinek, B. (1950) Epidemija pegavca u dopunskim kosmetskim brigadama sa osvrtom na epidemiloški značaj dopunskih jedinica u poslednjoj fazi Narodnooslobodilačkog rata. Vojno-sanitetski pregled, 7, (10-11), 408-14
Jovanović, M. (1915) Pegavi tifus (pegavac). Niš: Srpska državna štamparija
Katić, R.V. (1965) O pojavama i suzbijanju zaraznih bolesti kod Srba od 1202. do 1813. godine. Beograd: SANU
Kujačić, J. (1914) Pjegava groznica (pjegavi tifus). u: Biblioteka za čuvanje narodnog zdravlja, Beograd, Knj. 7
Kujundžić, V. (1913) Pegavi tifus u Bitolju. Zdravlje, VIII, 3,65-71
Kujundžić, V. (1913) Pegavi tifus u Bitolju. Zdravlje, VIII, 5, str. 136-40
Kuželj, J. (1903) Sanitetski savet - rasprava o tifusu koji je vladao u okolini Čačka i lečen u Čačanskoj okružnoj bolnici u prvoj polovini 1902. godine. Srpski arhiv za celokupno lekarstvo, IX, 5, str. 253-61, 6. 299 -313, 7:344-53
Laušević, S. (1995) Filosofski pojam kritike. Nikšić: Unireks
Leko, T. (1913) Vojni sanitet u Balkanskim ratovima - rasprava o vojnom sanitetu u u ovom ratu. SACL, 295-6
Milar, D., Milar, J., Milar, M. (2003) Naučnici, Kembički rečnik. Beograd: Dereta
Mitrašinović, M. (1992) Sanitetske prilike i pojava epidemije pegavog tifusa u Valjevskom kraju (1914-1915). u: Valjevska bolnica 1914-1915, zbornik radova, Valjevo, str. 37-45
Morelj, M., i dr. (1968) Zaključci savetovanja o suzbijanju i eradikaciji pegavca u SFRJ. Beograd: Komnis
Nicolle, Sh., Comte, C., Conseil, E. (1909) Transmission experimentale du typhus exanthematique par pou du corps. CR Acad. Sci., 149: 486-9
Pavlović, A. (2002) 1914 - ljudi i događaji, ideje i ideali. Beograd: J. Pavlović
Petrović, A. (1937) Pjegavi tifus i (hladnik) u Sjeverskom - etno-higijensko ispitivanje. Socijalno-medicinski pregled, Beograd, IX, 1, N37, str. 27-40, Centralni higijenski zavod
Popović, A. (1987) Ratni album 1914-1918. Zemun: ARION
Protić, Đ. (1993) Srpsko bure. Vojno-sanitetski glasnik, 1(4): 198-205
Rajs, R.A. (2005) Čujte Srbi! Čuvajte se sebe. Nedeljni telegraf, Beograd
Rid, D. (1975) Rat u Srbiji 1915. Cetinje: Obod
Rolla, T. (1907) Typhus fever. u: The Eclectic Practice of Medicine, www.henriettesherbal.com
Simić, T. (1992) Kritički pogledi na rad našeg saniteta u prošlosti i sadašnjosti. u: Stanojević V. [ur.] Istorija srpskog vojnog saniteta, Naše ratno sanitetsko iskustvo, Beograd: VIC, str. 790-807, original 1925
Snyder, J. (1970) Rikecije pegavca. u: Horsfall F., Tamm I. [ur.] Virusne i rikecijske infekcije čoveka, Beograd, str. 736-60
Stanojević, V., ur. (1992) Istorija srpskog vojnog saniteta - naše ratno sanitetsko iskustvo. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar
Strong, P., i dr. (1920) Typhus fever with particular reference to the Serbian epidemic. Cambridge: Harvard University Press
Turić, A. (1975) Kriterijumi za evaluaciju uspjeha republičkog programa mjera za likvidaciju klasničnog pjegavca i ušljivosti u Bosni i Hercegovini. Sarajevo: Medicinki fakultet, doktorska disertacija
Turza, K. (2005) Medicina i društvo - sociološki aspekti. Beograd: Medicinski fakultet
Vujević, M. (2006) Uvođenje u znanstveni rad u području društvenih znanosti. Zagreb: Školska knjiga
Vuković, Ž. (2004) Da ne zaboravimo, Savezničke medicinske misije u Srbiji 1915. Beograd
Vukšić, Lj., i dr. (1968) Referat na konferenciji KOMNIS-a. citirano U: Gaon J. Epidemiologija klasičnog pjegavca u našoj zemlji. Savezni zavod za zdravstvenu zaštitu. Opatija: Seminar Aktuelni problemi borbe protiv zaraznih bolesti; 1970
Vukšić, L. (1966) Osnovi vojne epidemiologije. Beograd: Državni sekretarijat za narodnu odbranu
Vukšić, L. (1989) Istorijski osvrt na prestanak pegavca (Typhus exanthematicus) 1914-1915. godine u Srbiji. Arhiv za zdravstvenu kulturu Srbije, (18) 1-2 str. 45-57
Zrnić, Lj. (1912) Zdravlje. Društvo za čuvanje narodnog zdravlja, br. 11, 12
Zrnić, Lj. (1912) Kako su mene lečili od tifusa. Zdravlje, br. 11, 12, Društvo za čuvanje narodnog zdravlja
Živković, B., Aranicki, M. (1947) Pegavac i rekurens u NR Bosni i Hercegovini. Biblioteka Medicinskog arhiva, br. 1, Sarajevo
 

O članku

jezik rada: srpski
vrsta rada: istoriografski prilog
objavljen u SCIndeksu: 26.08.2009.