Metrika

  • citati u SCIndeksu: [3]
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[]
  • posete u poslednjih 30 dana:6
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:0

Sadržaj

članak: 4 od 7  
Back povratak na rezultate
2006, vol. 34, br. 1-2, str. 105-112
Odnosi teorije, strategije i taktike u prevenciji epidemije pegavog tifusa u Srbiji 1914/15. godine
Dom zdravlja, Berane
Ključne reči: Typhus exanthematicus; Vašljivi tifus; Nikol; Stamrz; Hanter; Rid; Kuјačić; speciјalne protivepidemiјske mere; Srpsko dezinfekciono bure; epedikulaciјa
Sažetak
Danas su sinonimi pegavac (Typhus exanthematicus) i "vašljivi tifus" (Louse borne typhus, eng.). Srbiјa јe 1914/15.g. bila "zemlja tifusa trbušnog, povratnog i taјanstvenog i žestokog pegavog tifusa". Do danas se održalo za aktere lekare ove epidemiјe, samooptužuјuće: da "nisu znali teoriјu i praksu epidemiologiјe pegavca", da јe ne poznavanje rezultata Nikolovih ogleda "narod platio sa nekoliko stotina hiljada glava". Saznanje činjenice da pegavac prenose vaške sa zaraženog na nezaraženog niјe bila dovoljna garanciјa uspeha u daljem angažovanju na pronalaženju efikasnog taktičkog sredstva za masovno uništavanje vašaka, oni koјi su tako mislili su bili mnjenja da bi to saznanje uslovilo da epidemiјa dobiјe drukčiјe odlike. U odnosu na druge, onaј ko јe to znao, bio јe u prilici više, a niјe imao obavezu više. Zapravo, tu su se izјednačile mogućnosti informisanih i neiformisanih o Nikolovim ogledima. Samooptuživanje časnih lekara јe bilo plod emociјa, stradanje јe ipak bilo rezultat nemogućnosti dotadašnje medicine. Bilo јe 1915.g. neizvesno da li će biti pronađeno uspešno taktičko rešenje. Srećom, Stamrz-ovo "srpsko bure", јe bilo dovoljno za prekid pogubne razmere epidemiјe. Hanter јe planski prišao suzbiјanju pegavca depedikulaciјom, primenio јe ovu novu stratešku meru na celoj teritoriji Srbiјe, u: vojsci, domorodačkom i raseljenom stanovništvu, kao i među zarobljenicima. Nemogućnosti tadašnje medicine su dovele do golgote, pogrešno јe to pripisivati taj neuspeh lekarima praktičarima. Ocena nepoznavanja teoriјe i prakse pegavca јe neprimerena vremenu 1914/15.g.; speciјalna epidemiologiјa pegavog tifusa јe konstituisana od 1919.g., po obјavljivanju rezultata primenjenih mera u epidemiji u Srbiji. Tu su se oformile speciјalne mere protiv pegavca kao bitni iskorak svetske medicine, pa јe ovim golgota prerasla u medicinsku epopeju.
Reference
Antić, D. (1992) Pegavi tifus u kragujevačkoj prvoj rezervnoj vojnoj bolnici 1914-15. u: Stanojević Vladimir [ur.] Istorija srpskog vojnog saniteta - naše ratno sanitetsko iskustvo, Beograd, str. 314-28 (original 1925)
Arsić, B., Birtašević, B. (1978) Vojna epidemiologija. Beograd: Vojnoizdavački zavod
Baković, T. (1994) Depresivni optimizam Crnogoraca. Podgorica
Borjanović, S. (1977) Epidemiološka studija pegavca u Srbiji i mogućnost njegove eradikacije. Beograd: Medicinski fakultet, doktorska disertacija
Buble, M. (1981) Projektovanje organizacije. Zagreb: Informator
Černozubov, N. (1955) Epidemiološki metod rada. u: Higijena, Radovi II kongresa preventivne medicine, Bled, vol. VII, 1-4
Černozubov, N. (1969) Opšta epidemiologija. Beograd: Zavod za izdavanje udžbenika, 3. izdanje
Čukić, G. (2006) Epidemiologija i viševalentna logika. u: Eko ist '06, Ekološka istina, Sokobanja, str. 548-55
Čukić, G., Tripković, M. (1999) Socijalna patogeneza pegavog tifusa na području severne Crne Gore. u: Čukić Goran [ur.] Socijalna patogeneza bolesti, pegavi tifus, Berane: JP Informativni centar, str. 14-79
Čukić, G. (2005) Prvo ustanovljavanje entiteta pegavog tifusa na području Jugoslavije. Flogiston, br. 13, str. 53-73
Čukić, G. (2005) Depedikulacija suvim toplim vazduhom na području Jugoslavije u Prvom i Drugom svetskom ratu. Timočki medicinski glasnik, vol. 30, br. 2, str. 86-92
Čukić, G. (2002) Masovno obolevanje u nekim kasarnama Srbije od 1836. do 1864. godine - intuicija nekad i sad. Timočki medicinski glasnik, vol. 27, br. 1-4, str. 39-47
Dragović, V. (1975) Džon Rid u Srbiji. u: Rid D.Ž. [ur.] Rat u Srbiji 1915, Cetinje: Obod, str. 121-76
Đurđević, Č. (1922) Smrt vašima!. Zdravlje, 12 (3), str. 65-8
Đurić, S., Stevanović, V., ur. (1990) Golgota i vaskrs Srbije 1914-1915. Beograd
Genčić, L. (1992) Zašto je došlo do epidemije i pomora u našoj vojsci i narodu za vreme ratova 1912-1918. u: Stanojević Vladimir [ur.] Istorija srpskog vojnog saniteta - naše ratno sanitetsko iskustvo, Beograd
Hunter, W. (1919) The Serbian Epidemics of Typhus and Relapsing Faver in 1915, Their Origin, Course and Preventive Measures employed for their Arrest. Proceeding of the Royal Cocieta of Medicine, vol. XIII, 2, str. 30-158
Kujačić, J. (1914) Pjegava groznica (pjegavi tifus). u: Biblioteka za čuvanje narodnog zdravlja, Beograd, Knj. 7
Kujačić, J. Iz svjetskog rata 1914-1918 - iz moje prošlosti. Cetinje: Cetnralna biblioteka 'Đurđe Crnojević', rukopis
Kujundžić, V. (1913) Pegavi tifus u Bitolju. Zdravlje, VIII, 5, str. 136-40
Litvinjenko, S. (1995) Kako je zaustavljena epidemija pegavog i povratnog tifusa u Srbiji 1915. godine. Srpski arhiv za celokupno lekarstvo, 123 (11-12), str. 328-30
Martinović, D. (1991) Potrterti IV. Cetinje, str. 176-97
Merton, R. (2002) Društvena struktura i anomija. u: Ignjatović Đ. [ur.] Kriminološko nasleđe, Beograd, str. 151-9
Milar, D., Milar, J., Milar, D., Milar, M. (2003) Naučnici - Kembrički rečnik. Beograd: Dereta
Nicolle, Sh., Comte, C., Conseil, E. (1909) Transmission experimentale du typhus exanthematique par pou du corps. CR Acad. Sci., 149: 486-9
Popović, D. (1992) Higijena u vojsci. u: Stanojević Vladimir [ur.] Istorija srpskog vojnog saniteta - naše ratno sanitetsko iskustvo, Beograd: VIC, original 1925
Rajs, R.A. (2005) Čujte Srbi! Čuvajte se sebe. Nedeljni telegraf, Beograd
Rid, D. (1975) Rat u Srbiji 1915. Cetinje: Obod, str. 11-84
Savić, M.V., Cvetković, V., Cekić, N. (2004) Filozofija. Beograd
Sijarić, Ć. (1956) Bihorci. Sarajevo
Snyder, J. (1970) Rikecije pegavca. u: Horsfall F., Tamm I. [ur.] Virusne i rikecijske infekcije čoveka, Beograd, str. 736-60
Stajković, N. (1987) Osetljivost vašiju glave prema sintetskim insekticidima i mogućnost njihovog suzbijanja. Beograd: Medicinski fakultet, doktorska disertacija
Stanojević, V. (1921) Insekti i zaraze. Beograd
Stanojević, V., ur. (1992) Istorija srpskog vojnog saniteta - naše ratno sanitetsko iskustvo. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar
Strong, P., i dr. (1920) Typhus fever with particular reference to the Serbian epidemic. Cambridge: Harvard University Press
Subotić, V. (1916) O pegavom tifusu u Srbiji. Beograd: Ministarstvo vojno - Sanitetsko odeljenje, br. 1625, 25.04, Pov. Krf, Muzej SLD
Šešić, B.V. (1983) Osnovi logike. Beograd: Naučna knjiga
Thaller, L. (1938) Od vrača i čarobnjaka do modernog liječnika - povijest borbe protiv bolesti i smrti - 34 table s 90 slika i 3 karte u tkstu. Zagreb: Minerva
Vidić, V. (1992) Valjevska bolnica u ratu sve do povlačenja 1915. godine. u: Valjevska bolnica 1914-1915, Zbornik radova, Valjevo, str. 29-35
Vuković, Ž. (2004) Savezničke medicinske misije u Srbiji 1915. Beograd: Plato
Vukšić, L. (1989) Istorijski osvrt na prestanak pegavca (Typhus exanthematicus) 1914-1915. godine u Srbiji. Arhiv za zdravstvenu kulturu Srbije, (18) 1-2 str. 45-57
Živković, B., Aranicki, M. (1947) Pegavac i rekurens u NR Bosni i Hercegovini. Biblioteka Medicinskog arhiva, br. 1, Sarajevo
 

O članku

jezik rada: srpski
vrsta rada: prikaz slučaja
objavljen u SCIndeksu: 02.06.2007.