Metrika članka

  • citati u SCindeksu: 0
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[=>]
  • posete u poslednjih 30 dana:4
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:0
članak: 1 od 1  
Back povratak na rezultate
Zdravstvena zaštita
2012, vol. 41, br. 4, str. 61-65
jezik rada: srpski
vrsta rada: stručni članak

Oksidativni stres kod akutnog i hroničnog fizičkog opterećenja sportista
Visoka medicinska škola strukovnih studija 'Milutin Milanković', Beograd

Sažetak

Uvod. Oksidativni stres označava stanje povećane produkcije slobodnih radikala gde njihovi štetni efekti prevazilaze kapacitet antioksidativne zaštite organizma i dovode do niza patoloških poremećaja. Oksidativni stres je u osnovi niza oboljenja: ateroskleroze, reumatoidnog artritisa, amiotrofične lateralne skleroze, katarakte, u moždanom i srčanom infarktu, kanceru, u procesu starenja. Faktori iz životne sredine, toksične hemikalije, jonizujuće zračenje, višak teških metala, pušenje, fizička aktivnost mogu povećati produkciju slobodnih kiseoničkih radikala. Organizam je razvio antioksidativnu zaštitu koja obuhvata enzimsku zaštitu (superoksid-dizmutaza, katalaza, glutation-peroksidaza). Ova zaštita obuhvata i brojna antioksidativna jedinjenja koja živi organizmi uzimaju iz okoline. U radu objavljenom u Journal Sports Med Fis fitnes, u decembru 2011, ispitivan je efekat akutnog fizičkog opterećenja na oksidativni stres i antioksidativne enzime pre i nakon utakmice kod 22 igrača američkog fudbala. Rezultati su pokazali da jedna utakmica izaziva prekomernu proizvodnju slobodnih radikala (malondialdehida i azot-monoksida), a parametri antioksidativne zaštite, glutation peroksidaza (GPx) i superoksid-dizmutaza (SOD), ostali su nepromenjeni. Zaključeno je da kako bi antioksidativna zaštita bila efikasna, potrebno je da fizičko opterećenje traje duži vremenski period i da je većeg intenziteta. U studiji objavljenoj u Int Journal Sport Nutr Exerc Metab, avgusta 2010, praćeni su efekti hroničnog fizičkog opterećenja kod gimnastičarki - adolescentkinja i u kontrolnoj grupi - adolescentkinje koje se ne bave sportom. Tokom 3 godine praćene su serumske koncentracije antioksidantnih enzima, GPx i SOD i elementi u tragovima (selen, cink, bakar). Koncentracije GPx i elemenata u tragovima bile su značajno veće kod gimnastičarki nego u kontrolnoj grupi, dok su SOD koncentracije bile znatno niže kod gimnastičarki. Kod gimnastičarki bio je izmenjen profil antioksidantnih enzima u poređenju sa njihovim fizički neaktivnim vršnjakinjama. Kod sportista sa dužim periodom vežbanja razvila se efikasnija antioksidativna zaštita. Diskusija. Sportisti, a posebno vrhunski sportisti, izloženi su enormnim opterećenjima i u toku treninga, a posebno u toku takmičenja. Akutno fizičko opterećenje može dovesti do oksidativnog oštećenja tkiva koja bi se mogla izbeći stručnom upotrebom antioksidativnih sredstava. Kod hroničnog fizičkog opterećenja dolazi do povećanja markera oksidativnog stresa, ali se bitno menja i antioksidativna zaštita koja postaje efikasnija. Zaključak. Štetno dejstvo slobodnih radikala kod akutnog fizičkog opterećenja može se kupirati antioksidativnim supstancama. Planirana i stručno vođena hronična fizička aktivnost dovodi do poboljšanja antioksidativne zaštite organizma.

Ključne reči

Reference

*** (2002) Droge. Wulf Free Radicals in the Physiological Control of Cell Function. Physiological Reviews, January vol. 82, br. 1, str. 47-95., 10.1152/physrev.00018.2001, abstract Posećeno: 19.septembar 2010
Alshammari, E., Shafi, S., Nurmi-Lawton, J., Taylor, A. (2010) Altered antioxidant and trace-element status in adolescent female gymnasts. Journal Int Sport Nutr Exerc Metab, 20 (4): 291-298
Darley-Usmar, V., Halliwell, B. (1996) Blood radicals: Reactive nitrogen species, reactive oxygen species, transition metal ions, and the vascular system. Pharm Res, 13(5): 649-62
Đukić, M. (2005) Oksidativni stres - slobodni radikali, prooksidansi, antioksidansi. Mono&Manjana
Emerit, I. (1994) Reactive oxygen species, chromosome mutation, and cancer: Possible role of clastogenic factors in carcinogenesis. Free Radic Biol Med, 16(1): 99-109
Ferreira, A.R., Bonatto, F., de Bittencourt, P.M.A., Polydoro, M., Dal-Pizzol, F., Fernández, C., de Salles, A.A.A., Moreira, J.C.F. (2006) Oxidative stress effects on the central nervous system of rats after acute exposure to ultra high frequency electromagnetic fields. Bioelectromagnetics, 27(6): 487-93
Finaud, J., Lac, G., Filaire, E. (2006) Oxidative stress: Relationship with exercise and training. Sports Medicine, 36(4): 327
Halliwell, B. (1987) Oxidants and human disease: Some new concepts. FASEB J, 1(5): 358-64
Höytö, A., Luukkonen, J., Juutilainen, J., Naarala, J. (2008) Proliferation, Oxidative Stress and Cell Death in Cells Exposed to 872 MHz Radiofrequency Radiation and Oxidants. Radiation Research, 170(2): 235-243
Iorio, E.L. (2004) d-ROMs test in sport. Cosmetic News, 157: 272-75
Iorio, E.L. (2005) Oxidative stress, sport trauma and rehabilitation: New proposals for an integrated approach. u: International congress on sports rehabilitation and traumatology (XIV), Bologna, Italy, Proceedings, str. 127
Nalcakan, R.G., Nalcakan, M., Var, A., Taneli, F., Ulman, C., Guvenc, Y., Onur, E., Karamizrak, O. (2011) Acute oxidative stress and antioxidant status responses following an American football match. Journal Sports Med Fis fitnes, Dec; 51(3); 533-9
Pešić, S., Jakovljević, V., Čubrilo, D., Živković, V., Jorga, V., Mujović, V., Stojimirović, B. (2009) Evaluacija oksidativnog statusa kod vrhunskih sportista-karatista u procesu treninga. Vojnosanitetski pregled, vol. 66, br. 7, str. 551-555
Sies, H. (1985) Oxidative stress: Introductory remarks. New York: Academic Press, In: Sies H
Simić, M.G., Taylor, K.A. (1988) Introduction to peroxydation and antioxidation mechanisms. u: Oxygen radicals in biology and medicine, New York-London: Plenum press, 1-90
Spasić, S., Jelić-Ivanović, Z., Spasojević-Kalimanovska, V. (2003) Medicinska biohemija. Beograd
Todorović, T., Stojanović, T., Babić, M. (2002) Osnovi medicinske biohemije - za studente stomatologije. Beograd: Stručna knjiga
Živković, M. (1998) Hiperbarična i podvodna medicina. Beograd: Nauka