Metrika

  • citati u SCIndeksu: 0
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[]
  • posete u poslednjih 30 dana:12
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:0

Sadržaj

članak: 7 od 7  
Back povratak na rezultate
2005, vol. 53, br. 2, str. 29-58
Demokratija i vladavina prava
Univerzitet u Beogradu, Fakultet političkih nauka
Ključne reči: temelji zapadnoevropske civilizacije; politička volja VS pravo; konstitucionalizam; tiranija većine; prava manjina; čovekova prava i slobode; podela vlasti
Sažetak
U radu se najpre prikazuje kako su dve ideje koje imaju veoma dugu istoriju – demokratija i vladavina prava – u modernoj evropskoj istoriji postale temelj zapadnoevropske civilizacije. Ukazuje se na traženje načina njihove odgovarajuće institucionalizacije u političkim i pravnim sistemima, ali i da pored velike poželjnosti njihove sinteze, među njima postoje i velike protivrečnosti. U odnosu političke volje i prava tokom istorije, politička volja i sila je prevladavala i uz retke dobre izuzetke pravo je tretirano kao puko sredstvo zapovedanja i saopštavanja šta od podanika traže vlastodršci, s malo spremnosti i volje da se oni potčine pravilima koja za druge prave i kodifikuju. Judejska i zapadnoevropska civilizacija proklamovale su superiornost pravila nad svakom političkom voljom, odnosno vlašću. "Vladavini prava (zakona) a ne ljudi bila je jedna od deviza konstitucionalizma kao učenja i pokreta da se svaka vlast ograniči i svede u razumom prihvatljive granice. Jedna od postavki ovog rada je da se ovo mora odnositi i na volju većine, odnosno demokratiju, a to otvara brojna pitanja koja se razmatraju. Drugi deo rada pokazuje koliko su značajni politički i pravni mislioci od najstarijih vremena do danas bili skeptični i kritični prema demokratiji shvaćenoj bukvalno u etimološkom smislu kao "vladavina naroda", ili tehnički kao, "vladavina većine". Faktički se uvek, pa i u demokratijama, već iz tehničkih razloga radilo o vladavinama manjina. Ali ograničenost bi bila nužna i kada bi se radilo o faktičkoj vladavini većine. Zato je nužno i u demokratskom obliku vlasti sa širokom izbornom osnovom suziti ulogu ad hoc političke volje i obavezati je da se u delovanju podvrgava umnim pravilima oko kojih bi postojao širi konsenzus i koja bi kao elemenat vladavine prava bila sastavni deo ustava i pravnog sistema. U tim okvirima svakoj vlasti bile bi postavljene ustavne i pravne granice koje bi prema shvatanju velikih mislilaca bile određene ciljevima i vrednostima radi kojih se uspostavljaju vlade među ljudima, čovekovim pravima i slobodama, organizacionim načelima podele vlasti i uzajamne kontrole njenih grana, autonomijom društvenih činilaca i individua. Prava manjina se tretiraju kao korektiv vladavine većine. Navodi se dosta primera i stavova slavnih imena, kao i argumenata kojima je neograničena vladavina većine kvalifikovana kao potencijalna tiranija većine i kao mogući najgori politički oblik. U trećem delu navodi se niz teškoća koje bi trebalo savladati, naročito u zemljama koje su opterećene nasleđem autoritarnih sistema i teškim sadašnjim društvenim uslovima, kao i šta bi trebalo u oblasti institucija i odnosa učiniti da se postigne poželjna sinteza vladavine pravila i u okviru njima određenim slobodama, vrednosti institucija i postupcima da se odvija demokratska vladavina ljudi.
Reference
Adams, J. (1971) A defence of the constitutions of government of the United States of America. New York: Da Capo Press, reprint
Arendt, H. (1951) The origins of totalitarianism. New York: Harcourt and Brace
Arendt, H. (1963) On revolution. New York: Viking
Arent, H. (1991) O revoluciji - odbrana javne slobode. Beograd: Filip Višnjić
Aristotel (1960) Politika. Beograd: Kultura
Basta, D.N., Miler, D., ur. (1991) Pravna država - poreklo i budućnost jedne ideje. Beograd: Pravni fakultet - Centar za publikacije
Basta, D.N. (1999) Neodoljiva privlačnost istorije. Beograd: Centar za unapređivanje pravnih studija
Basta, L.R. (1984) Politika u granicama prava - studija o anglosaksonskom konstitucionalizmu. Beograd: Istraživačko-izdavački centar SSO Srbije
Berman, H.J. (1999) Law and revolution: The formation of the Western legal tradition. London-Cambridge: Harvard University Press
Brinton (1965) The anatomy of revolution. New York
Čavoški, K.S., ur. (2000) Ustavnost i vladavina prava. Beograd: Centar za unapređivanje pravnih studija
Čavoški, K.S. (1994) Pravo kao umeće slobode - ogled o vladavini prava. Beograd: Politika i društvo
Čavoški, K.S. (1981) Mogućnosti slobode u demokratiji. Beograd: Istraživačko-izdavački centar SSO Srbije
dal Robert, A. (1999) Demokratija i njeni kritičari. Podgorica, itd: CID
de Monteskje, Š. (1989) O duhu zakona. Beograd: Filip Višnjić
de Tokvil, A. (1990) Demokratija u Americi. Sremski Karlovci: Knjižarnica Zorana Stojanovića
de Tokvil, A. (1994) Stari režim i revolucija. Sremski Karlovci: Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića
Dicey, A.V. (1885) Introduction to the study of the law of the constitution. London
Đurić, M. (1997) Izabrani spisi. Beograd: Službeni list SRJ
Đurić, M.S. (1968) Humanizam kao politički ideal. Beograd: Srpska književna zadruga
fon Hajek, F.A. (1998) Poredak slobode. Novi Sad: Global Book
Fridrih, K.J. (2005) Konstitucionalna demokratija. u: Teorija i praksa u Evropi i Americi, Podgorica: CID
Friedrich, C.J. (1968) Constitutional government and democracy. Waltham, MA: Blaisdell Publishing
Hajek, F.A. (2002) Pravo, zakonodavstvo i sloboda - novi pogled na liberalne principe pravde i političke ekonomije. Beograd: Službeni list SRJ
Hamilton, A., Medison, D., Džej, D. (1981) Federalistički spisi. Beograd: Radnička štampa
Hegel, G.V. (1981) O engleskom predlogu zakona o izbornoj reformi. u: Pravni i politički spisi, Beograd: Nolit, str. 153-193
Herodot (1959) Herodotova istorija. Novi Sad: Matica srpska
Jelinek, Đ. (1902) Pravo manjina. Beograd: Državna štamparija Kraljevine Srbije
Jovičić, M., ur. (1997) Uspostavljanje moderne demokratske i pravne države u Srbiji - zbornik radova sa naučnog skupa održanog 27. i 28. maja 1996. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti
Koštunica, V.J. (2002) Ugrožena sloboda - političke i pravne rasprave. Beograd: Institut za filozofiju i društvenu teoriju (IFDT)
Ksenofont (1980) Uspomene o Sokratu. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod
Lipson, L. (1964) The democratic civilization. New York: Oxford University Press
Lok, D. (1978) Pismo o toleranciji. Beograd: Ideje
McKeon, R., ur. (1951) Democracy in a world of tensions. Chicago
Mosca, G. (1925) Elementi di scienza politica. New York-London: Mc Graw Hill
Moska, G. (1884) Sulla teorica dei governi e sul governo parlamentare. Torino: Loescher
Nojman, F. (2002) Vladavina prava, politička teorija i pravni sistem u modernom društvu. Beograd: Filip Višnjić
Oakeshott, M. (1939) The social and political doctrines of contemporary Europe. Cambridge: University Press
Platon (1977) Državnik i Sedmo pismo. Zagreb: Liber
Platon (1957) Država. Beograd: Kultura
Radbruh, G. (1980) Filozofija prava. Beograd: Nolit
Rasel, B. (1962) Istorija zapadne filozofije. Beograd: Kosmos
Sartori, Đ. (1999) Demokratija - šta je to?. Podgorica, itd: CID
Skocpol, T. (1984) States and social revolutions. Cambridge University Press
Stanojčić, V. (1986) Preteče ideje o vladavini prava - Platon - Aristotel - Ciceron. Arhiv za pravne i društvene nauke, 3-4
Stanojčić, V. (2005) Uloga normi i normativnih poredaka u istoriji civilizacija. Glas SANU, Odeljenja društvenih nauka, in press, CCCXCIV, knj. 30
Stanojčić, V. (1991) Montesquieu, Rousseau i Francuska revolucija. u: Pusić Eugen [ur.] Francuska revolucija - ljudska prava i politička demokracija nakon dvjesto godina, Zagreb: JAZU, str. 35-67
Stanovčić, V. (1975) Izvori teorija o 'državi blagostanja'. u: Zavadski Silvester [ur.] Država blagostanja, Beograd: Radnička štampa, Pogovor
Stanovčić, V. (1994) 'Konstitucionalizacija' revolucije (teškoće da se revolucionarne ideje preobraze u trajne ustavne i političke ustanove). Zbornik Matice srpske za društvene nauke, br. 96, str. 41-72
Tadić, L.P. (1983) Filozofija prava. Zagreb: Naprijed
Tadić, L.P. (1987) Autoritet i osporavanje. Beograd: Filip Višnjić
Talmon, J.L. (1952) The origins of totalitarian democracy. London
Tojnbi, A. (2002) Proučavanje istorije. Beograd: Službeni list
Tojnbi, A. (1970) Istraživanje istorije. Beograd, itd: Prosveta
Toynbee, A.J. (1934-61) A study of history. Oxford-London: Oxford University Press, 12 volumes
Vasilijević, V.A., ur. (1991) Pravna država. Beograd: Institut za kriminološka i sociološka istraživanja
Vasović, V.J., Stanovčić, V. (1996) Postkomunizam i vlast. u: Stanovčić Vojislav [ur.] Vladavina prava i demokratske ustanove, Beograd: Jugoslovensko udruženje za političke nauke, str. 51-80
von Beyme, K. (1977) Suvremene političke teorije. Zagreb: Stvarnost
Vujačić, I. (2002) Filozofija slobode Fridriha fon Hajeka. u: Vujačić Ilija [ur.] Politička teorija - studije, portreti, rasprave, Beograd: Čigoja
Ziegler, H.O. (1932) Autoritärer oder totaler Staat. Tubingen
 

O članku

jezik rada: srpski
vrsta rada: izvorni naučni članak
objavljen u SCIndeksu: 02.06.2007.

Povezani članci

Anali Pravnog fak Beograd (2001)
O osnovama i karakteru političke obligacije građana
Stanovčić Vojislav

God Fak polit nau (2015)
Osvrt na opus Ljubomira Tadića
Stanovčić Vojislav

Gl Adv komore Vojvodine (2008)
Nadležnost
Kubinjec Janko

prikaži sve [374]