Metrika članka

  • citati u SCindeksu: [1]
  • citati u CrossRef-u:[1]
  • citati u Google Scholaru:[=>]
  • posete u poslednjih 30 dana:11
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:3
članak: 1 od 2  
Back povratak na rezultate
Zbornik radova Filozofskog fakulteta u Prištini
2015, br. 45-3, str. 51-80
jezik rada: engleski
vrsta rada: izvorni naučni članak
doi:10.5937/zrffp45-9251


Rast i razvoj Beograda u periodu od 1815. do 1910. godine
aUniversity of Priština with temporary Head-Office in Kosovska Mitrovica, Faculty of Philosophy Department of History of Art
bInstitut za arhitekturu i urbanizam Srbije, Beograd

e-adresa: marta.vukotic@gmaill.com, natasa.danilovic@urbel.com

Sažetak

Beograd je rušen i obnavljan nebrojeno puta. Razne kulture, narodi i osvajači ostavili su za sobom različite urbane matrice i fizičku strukturu. Ključni osnov za sagledavanje i proučavanje urbanih matrica, kao bitnih elemenata urbane morfologije Beograda su grafičke predstave stare karte i planovi. S obzirom na strategijsku važnost koju je Beograd imao do 19. veka, grafički prikazi toga perioda uglavnom su bili usmereni na područje Beogradske tvrđave, dok je civilno naselje varoš u Šancu, mala orijentalna varoš, prikazivana samo orijentaciono. Rad se bavi pionirskim zamislima u domenu planske izgradnje Beograda, kako u okvirima, tako i van Šanca, od početka 19. do početka 20. veka. Poseban akcenat je stavljen na period vladavine kneza Miloša Obrenovića, kada i započinje period planske izgradnje geometrijski regulisanog novog beogradskog naselja na Zapadnom Vračaru (van Šanca), koji je trebalo povezati sa centrom srpskog Beograda (u Šancu) oko današnje Saborne crkve, preko već tada trasiranih ulica Abadžijske i Fišek- lijske. Početkom 19. veka dok su se za prevlast nad Beogradom borili Zapad i Istok, između njih se 'umešala' treća sila : Nova srpska država. Na relaciji između Klemegdanskog polja i Topčidera, Srbi su u doba Miloša Obrenovića zauzeli stratešeke tačke, rasporedili svoje javne ustanove, svoju čaršiju i stambene objekte duž glavnih komunikacija. Izgradnja Novog srpskog Beograda započela je krajem prve četvrtine 19. veka u savskom kraju u okvirima Šanca, a koji se prostirao od današnjeg Kosančićevog venca, Topličinim i Obilićevim vencem do Trga Republike, a onda se Francuskom ulicom spuštao do Dunava. Nova izgradnja je započela u okviru Šanca, ali se vrlo brzo proširila na prostor van njega. Izvan Šanca su se nalazile Savska varoš i selo Savamala, ispod Tašmajdana se prostiralo selo Palilula, a oko Skadarske ulice i Zelenog venca su bile dve ciganske mahale. U periodu od 1835-1938. godine Knez Miloš je počeo planski da podiže u ovom prostoru značajne zgrade i ustanove obnovljene Kneževine Srbije, a posle 1860. godine izgradnju ovog dela grada nastavlja njegov sin Knez Mihailo Obrenović. Planom su već tada predviđene Nemanjina ulica i prvo beogradsko šetalište, ulica Kneza Miloša, a koj a je i danas simbol gradskog života u prestonici. Nakon turske predaje tvrđave srpskoj upravi 1867. godine, oslobođeni Beograd ulazi u novi period urbanističkog i arhitekotnskog razvoja, kao i ubrzanog političkog, ekonomskog, društvenog i kulturnog napredka. Prvi srpski urbanista Emilijan Josimović je rekonstrisao varoš u Šancu, a čije su postavke skoro u celosti realizovane. To je ujedno i period opsežnih transformacija srpske prestonice, a nakon proglašenja Kraljevine 1882. godine uslediće i brojne strane investicije. Na starim planovima i fotografijama moguće je uočiti tu snažnu transformaciju Beograda, tačnije njegovo prerastanje u moderni grad zapadne orijentacije. Presudan događaj ne samo za politički, već i za kulturni razvoj Beograda i Srbije, bila je dramatična promena dinastije 1903. godine. Dolaskom na presto Petra I Karađorđevića, Beograd se sve više udaljavao od austrijskih uticaja, i okretao ka Rusiji, međutim uticaj zapadnoevropskih gradova na srpsku arhitekturu i urbanizam ipak nije jenjavao. Politički i kulturni uticaji Istoka i Zapada, utkani u identitet Beograda, najjasnije su se izražavali upravo na ovom polju i to kroz stalnu borbu tradicionalizma i modernizma, konzervativnih i progresivnih tendencija.

Ključne reči

Reference

*** Belgrade: Maps and plans from the 18th 21st century. Belgrade: Urban Planning Institute
*** (2006) Orion art. Belgrade: Faculty of Architecture
*** (1974) Istorija Beograda. Beograd: SANU, knj. 2, pp. 173-186
Bajalović-Hadži-Pešić, M. (1977) Srednjovekovnom Beogradu u pohode. Beograd: Muzej grada Beograda
Blau, B., Platzer, M., ur. (1999) Shaping the Great City. Munich: Prestel
Bojović, B. (2002-2003) Urbanizam Beograda u XIX i XX veku. Godišnjak grada Beograda, br. 49-50, str. 109-130
de Terán, F. (1999) Historia del urbanismo en Espaňa. Madrid: Ediciones Cátedra, vol. III, Siglos XIXy XX: 3
Dimitrijević, S. (1986) Pozdrav iz Beograda. Beograd: Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda
Đurić-Zamolo, D. (1981) Graditelji Beograda 1815-1914. Beograd: Muzej grada Beograda
Harvey, D. (2003) Paris, capital of modernity. London: Routledge
Kadijević, A. (2005) Estetika arhitekture akademizma (XIX-XX vek). Beograd: Građevinska knjiga
Kojić, V. (1976) Stari balkanski gradovi, varoši i varošice. Beograd: Izdavačko-informativni centar studenata / ICS
Kolarić, M. (1966) Klasicizam kod Srba, knj. 2. Gradjevinarstvo. Beograd: Narodni muzej
Krasojević, M. (2004) Katalog planova i karata Beograda. Beograd: Geokarta
Kurtović-Folić, N.I. (2000) Different origins of oriental type settlements of in Serbia. Spatium, br. 6, str. 15-20
Macura, V. (1984) Čarsija i gradski centar u Srbiji XIX i prve polovine XX veka. Niš: Gradina
Macura, V. (1983) Urbano planiranje u Srbiji XIX i XX veka. Beograd: Urbanistički zavod Beograda
Makaš, G.E., Damljanović, C.T. (2009) Capital cities in the aftermath of empires planning in Central and Southeast Europe. London: Routledge
Maksimović, V. (1967) Emilijan Josimović, prvi srpski urbanista. IAUS
Maksimović, V. (1978) idejni razvoj srpskog urbanizma. Spomenik, CXXI, pp. 31-70
Markovié, P.J. (1992) Beograd i Evropa 1918-1941. Evropski uticaji na proces modernizacije Beograda. Beograd: Savremena administracija
Nestorović, B. (1954) Razvoj arhitekture Beograda od kneza Miloša do Prvog svetskog rata 1815-1914. Godišnjak Muzeja grada Beograda, I, 159-174
Pajević, B.M. (1923) Regulacija Beograda 1867-1923. Beograd: Narodna misao, 29, 50
Perović, M. (1997) Istorija moderne arhitekture. u: Antologija tekstova, Beograd, knj. 1, pp. 276-349
Pinkney, D.H. (1972) Napoleon III and the rebuilding of Paris. Princeton, NJ: Princeton University Press
Roter-Blagojević, M. (1998) Pojava prvih zakonskih propisa i standarda u oblasti gradjevinarstva u Srbiji tokom 19. početkom 20. veka. Izgradnja, br. 5, pp. 245-258
Stojanović, D. (2008) Kaldrma i asfalt - urbanizacija i evropeizacija Beograda 1890-1914. Beograd: Udruženje za društvenu istoriju
Škalamera, Ž. (1967) Prilog proučavanju kartografskih izvora za istoriju Beograda XIX veka. Godišnjak grada Beograda, knjiga XIV, str. 169-201, Muzej grada Beograda
Škalamera, Ž. (1974) Planovi Beograda iz prve polovine XIX veka. Urbanizam Beograda, br. 26, pp. 9-14
Tartalja, I. (1989) Beograd XXI veka - iz starih utopija i antiutopija. Beograd: Srpska književna zadruga
Tričković, R. (1973) Beogradska tvrđava i varoš 1739-1789. Godišnjak grada Beograda, knj. XX, pp. 49-87
Vujović, V. (1986) Umetnost obnovljene Srbije 1791-1848. Beograd: Prosveta