Metrika

  • citati u SCIndeksu: [5]
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[]
  • posete u poslednjih 30 dana:12
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:0

Sadržaj

članak: 1 od 1  
2005, vol. 133, br. 11-12, str. 532-534
Etiološki činioci levorukosti
Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet, Institut za higijenu i medicinsku ekologiju

e-adresagogibel@eunet.yu
Sažetak
Lateralizovanost obeležava ekstremitete i čula jedne strane tela koji su vezani aferentnim i eferentnim putevima sa primarnim motornim i senzornim poljima hemisfera sa suprotne strane. Dominantna lateralizovanost je pojava vodećeg ekstremiteta ili vodećeg čula pri vršenju složenih psihomotornih aktivnosti. Lateralizovanost se javlja kao dešnjaštvo i levaštvo istovremeno, ravnopravno po funkciji, simetrično po načinu obavljanja aktivnosti. Dominantna lateralizovanost se javlja kao dešnjačka, što je najčešće, ili po tipu levaštva, što je znatno ređe. U objašnjenju nastanka lateralizacije najviše je prihvaćena genetska teorija. Prema toj teoriji, obrasci asimetrije moždane organizacije (anatomske, funkcionalne i biohemijske) su strogo genetski determinisani. Međutim, nemogućnost da se jasno pokaže povezanost između genetskih faktora i levorukosti uputila je istraživače da detaljnije ispitaju i uticaj sredine na pojavu levorukosti. Posebna pažnja posvećena je intrauterinskoj sredini i faktorima koji deluju u toku intrauterinskog razvoja, od kojih su najznačajniji polni hormoni i izlaganje ultrazvuku. Procenjuje se da se pet dodatnih slučajeva nedešnjačke lateralizovanosti javlja na svakih sto muškaraca koji su bili izloženi ultrazvuku in utero u poređenju sa neizloženima. Socio-kulturološka presija nad levorukim ljudima ranije je bila mnogo više izražena nego danas, što potvrđuju naučni nalazi o tome da ima 13% levorukih među dvadesetogodišnjacima i manje od 1% među osamdesetogodišnjacima.
Reference
Bojanin, S.S. (1985) Neuropsihologija razvojnog doba i opšti reedukativni metod. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva
Coren, S., Halpern, D.F. (1991) Left-handedness: A marker for decreased survival fitness. Psychol Bull, 109(1): 90-106
Coren, S. (1994) Twinning is associated with an increased risk of left-handedness and inverted writing hand posture. Early Hum Dev, 40(1): 23-7
Diamond, M.C., Johnson, R.E., Ingham, C.A. (1975) Morphological changes in the young, adult and aging rate cerebral cortex, hippocampus, and diencephalon. Behav Biol, 14(2): 163-74
Gabbard, C. (1998) Considering handedness in studies involving manual control. Motor Control, 2(1): 81-6
Geschwind, N., Galaburda, A.M. (1985) Cerebral lateralization. Biological mechanisms, associations, and pathology: I. A hypothesis and a program for research. Arch Neurol, 42(5): 428-59
Halpern, D.F., Coren, S. (1991) Handedness and life span. N Engl J Med, 324(14): 998
Kieler, H., Cnattingius, S., Haglund, B., Palmgren, J., Axelsson, O. (2001) Sinistrality: A side-effect of prenatal sonography: a comparative study of young men. Epidemiology, 12(6): 618-23
Kocijančić, R. (2002) Psihofiziologija rasta i razvoja. u: Kocijančić R. [ur.] Higijena, Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, str. 311-33
Kocijančić, R. (2002) Školska higijena. u: Kocijančić R. [ur.] Higijena, Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, str. 276-309
Levy, J., Reid, M. (1978) Variations in cerebral organization as a function of handedness, hand posture in writing, and sex. J Exp Psychol Gen, 107(2): 119-44
Milenković, S.M., Kocijancić, R.I., Belojević, G.A. (2003) Levorukost i neurotske tegobe kod školske dece u pubertetskom periodu. u: XVI stručni sastanak preventivne medicine Timočke Krajine-Ekološka istina, Bor: Tehnički fakultet, str. 427-9
Milenković, S.M., Kocijancić, R.I., Belojević, G.A. (2004) Left handedness and spine deformities in early adolescence. European Journal of Epidemiology, vol. 19, br. 10, str. 969-972
Milenković, S.M., Belojević, G.A., Kocijančić, R.I. (2004) Levorukost i očekivano trajanje života. u: Naučno stručni skup EkoIst, 04, Bor: Tehnički fakultet, str. 553-5
Nottebohm, F. (1980) Brain pathways for vocal learning in birds: A review of the first ten years. Prog Psychobiol Physiol, 9, str. 85-124
Oldfield, R.C. (1971) The assessment and analysis of handedness: The Edinburgh inventory. Neuropsychologia, 9(1): 97-113
Paul, D. (1994) Left-handed helpline. Manchester: Dextral Books
Perelle, I.B., Ehrman, L. (1994) An international study of human handedness: The data. Behav Genet, 24(3): 217-27
Reiss, M., Reiss, G. (1999) Current aspects of handedness. Wien Klin Wochenschr, 111(24): 1009-18
Salvesen, K.A. (2002) Ultrasound and left-handedness: A sinister association?. Ultrasound Obstet Gynecol, 19(3): 217-21
Salvesen, K.A., Vatten, L.J., Eik-Nes, S.H., Hugdahl, K., Bakketeig, L.S. (1993) Routine ultrasonography in utero and subsequent handedness and neurological development. BMJ, 307(6897): 159-64
Salvesen, K.A., Eik-Nes, S.H. (1999) Ultrasound during pregnancy and subsequent childhood non-right handedness: A meta-analysis. Ultrasound Obstet Gynecol, 13(4): 241-6
Turner, B.S. (1993) Left handedness. BMJ, 307(6919): 1577-8
Ward, I.L., Weisz, J. (1980) Maternal stress alters plasma testosterone in fetal males. Science, 207(4428): 328-9
 

O članku

jezik rada: srpski
vrsta rada: članak
DOI: 10.2298/SARH0512532M
objavljen u SCIndeksu: 02.06.2007.

Povezani članci

Srps arh celokup lekarstvo (2010)
Socijalni aspekti levorukosti
Milenković Sanja, i dr.

Srps arh celokup lekarstvo (2016)
Lateralizovanost živih bića, dominantnost ruke i cerebralna lateralizacija
Milenković Sanja, i dr.

Gl Antropol društva Srbije (2010)
Ispitivanje lateralnosti kod učenika makedonske i albanske etničke pripadnosti
Efremovska Ljudmila, i dr.

prikaži sve [67]