Metrika

  • citati u SCIndeksu: 0
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[]
  • posete u poslednjih 30 dana:4
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:0

Sadržaj

članak: 1 od 1  
1999, vol. 1, br. 3, str. 295-323
Pravda i Dušanovo zakonodavstvo
Univerzitet u Novom Sadu, Pravni fakultet
Ključne reči: Platonova pravda; položajna pravda; opšta pravda; distributivna pravda; sudska pravda; staleška monarhija; timokratija
Sažetak
Navršilo se 650 godina od donošenja Dušanovog Zakonika, završnog dela univerzalne kodifikacije prava srednjovekovne Srbije, koja zajedno sa Skraćenom Sintagmom Matije Vlastara i tzv. Justinijanovim zakonom čini Dušanovo zakonodavstvo. Dušanovo zakonodavstvo, a pre svega Dušanov zakonik propitivano je sa stanovišta aksiološkog, po Platonovoj i Aristotelovoj paradigmi. Takav pristup omogućio je da se utvrdi umnost u Dušanovom zakonodavstvu, umesto utvrđivanja istorijske pojavnosti, što rade istoričari. Dušanova staleška monarhija bila je timokratija (timarhija), a to znači oblik države koji najmanje odstupa od Platonove savršeno pravedne države. Svetovna vlastela, kao vojni stalež, zajedno sa vladarem, vrhovnim vojnim zapovednikom, vršila je glavnu funkciju, vojnu, u srpskoj srednjovekovnoj državi, a sveštenstvo religijsku, kulturnu, prosvetnu i socijalnu. Otuda su to bili privilegovani staleži. Prema principu položajne pravde, s obzirom na svoje zasluge u državi, privilegovani staleži su imali pravo svojine na zemlji (dominium directum), a vladar i pravo vrhovne svojine na zemlji (dominium eminens), tzv. slobodnu baštinu, a i brojne druge povlastice u vanekonomskoj sferi. Zavisno stanovništvo, pak, s obzirom da njihova delatnost, iako nužna, nije bila direktno povezana sa glavnom, vojnom funkcijom, imalo je pravo uživanja na zemlji (dominium utile), tzv. potčinjenu baštinu, a za uzvrat brojne dažbine i terete. Isto tako, u Dušanovom zakonodavstvu, a pre svega Dušanovom Zakoniku, prisutna je Aristotelova opšta pravda, shvaćena kao zakonitost, izričito formulisana na više mesta, a posebno u čl. 171. i 172. Kako je Dušanov Zakonik sadržavao najviše odredbe javnopravnog karaktera, u njemu je, u visokom stepenu zastupljena distributivna pravda, koja se ispoljava u raspodeli časti i dobara, srazmerno zasluzi. Postojao je i jedan poseban oblik distributivne pravde, sa izrazito socijalnom funkcijom. Naime, Dušanov Zakonik vodi računa o siromašnim, ubogim, bolesnim, oslobađa ih raznih tereta, a nameće obaveze crkvi i sudovima da ih pomažu. Najzad, Dušanov Zakonik poznaje i Aristotelovu sudsku ili krivičnu pravdu, kao oblik korektivne ili sinalagmatičke pravde, koja se ispoljava u uspostvaljanju sredine između dobra i zla, odnosno ekvivalentnosti, što čini sud. Ovaj posebni oblik pravde, međutim, nije na dosledan način sproveden. Po svojoj dubini i umnosti, Dušanovo zakonodavstvo, a pre svega Dušanov Zakonik, je primer veličanstvene srednjovekovne pravne kodifikacije.
Reference
Aristotel (1975) Politika / Politics. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod / BIGZ
Davies, H.V.K. (1999) Srednjevekovna Evropa / Medieval Europe. Niš: Studentski kulturni centar
del Vekio, Đ. (1940) Pravo, pravda i država - rasprave iz filozofije prava. Beograd: Izdavačka knjižarnica Gece Kona
Florinskij, T. (1888) Pamjatniki zakonodatel'noj dejatel'nosti Dušana cara Serbov' i Grekov. Kiev
Hegel, G.V. (1975) Istorija filozofije. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod / BIGZ
Hegel, G.W.F. (1964) Osnovne crte filozofije prava. Sarajevo: Veselin Masleša
Janković, D. (1961) Istorija države i prava feudalne Srbije - XII-XV vek. Beograd: Naučna knjiga
Jiriček, K.J. (1952) Istorija Srba. Beograd: Naučna knjiga, knj. II Kulturna istorija (prev. Radonić Jovan)
Justinijan (1997) Digesta - Constitutions, Deo Auctore, Tanta, Omnem rei publicae. Beograd: Službeni glasnik, book one
Kelzen, H.V. (1998) Šta je pravda - četiri ogleda. Beograd: Filip Višnjić
Krstić, Đ. (1993) Srpsko srednjevekovno pravo i razvoj prava potonjeg vremena / Serbian medieval law and law development in succeeding times. u: Srbi u evropskoj civilizaciji (The Serbs in the European civilization), Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti / SANU, str. 187
Mitrović, M.M., Tripković, M.B., Koković, D.D. (1987) Sociologija - osnovni pojmovi i problemi. Beograd: Naučna knjiga
Novaković, S. (1983) Stara srpska vojska / Old Serbian army. Beograd, (separately printed from Ratnik)
Novaković, S. (1898) Zakonik Stefana Dušana, cara srpskog, 1349 i 1354. Beograd: Državna štamparija
Ostrogorski, G. (1998) Istorija Vizantije. Beograd: Prosveta, Biblioteka Alfa
Ostrogorski, G. (1951) Dušan i njegova vlastela u borbi protiv Vizantije. u: Zbornik u čast šeste stogodišnjice Zakonika cara Dušana, Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti / SANU, str. 79-86
Pavlović, B., Korać, V. (1999) Istorija filozofije / The history of philosophy. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva
Pavlović, B. (1993) Objašnjenja i komentari teksta / Explanations and comments of the text. u: Plato [ur.] Država (State), Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod / BIGZ, str. 381
Pejović, D. (1988) Aristotelova praktična filozofija i etika / Aristotle's practical philosophy and ethics. u: Aristotel [ur.] Nikomahova etika (Nicomachenan ethics), Zagreb: Globus, str. V
Perović, M.A. (1997) Istorija filozofije / The history of philosophy. Novi Sad: Filozofski fakultet
Platon (1983) Država. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod / BIGZ
Popović Justin, arhimandrit (1993) Svetosavlje kao filosofija života. Valjevo: Manastir Ćelije
Popović, M. (1998) Filozofija vrednosti, aksiološke filozofije prava i Enciklopedija prava Taranovskog. Zbornik Matice srpske za društvene nauke, br. 104-105, str. 37-63
Radojčić, N. (1924) Snaga zakona po Dušanovom zakoniku / Force of law according to Dushan's Code. Glas - Srpska kraljevska akademija / Glas SKA, knj. CX, str. 100-139
Radojčić, N. (1925) Sudije i zakoni u srednjevekovnoj Srbiji i u Ugarskoj / Judges and law in the medieval Serbia. Letopis Matice srpske, 305, str. 53-68
Radojčić, N. (1951) Dušanov Zakonik i vizantijsko pravo. u: Zbornik u čast šeste stogodišnjice Zakonika cara Dušana, Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti / SANU, I, str. 54-77
Radojčić, N., ur. (1960) Zakonik cara Stefana Dušana, 1349-1354. godine. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti / SANU - Odeljenje društvenih nauka, (art. 33, 123)
Solovjev, A.V. (1928) Zakonodavstvo Stefana Dušana, cara Srba i Grka. Beograd: Pravni fakultet, doktorska disertacija
Strauss, L. (1971) Prirodno pravo i istorija / Natural law and history. Sarajevo: Veselin Masleša
Šarkić, S. (1994) Zakon u glagoljskim i ćirilskim pravnim spomenicima / The law in glagolitic and Cyrillic law documents. Novi Sad
Šarkić, S., Popović, D.M. (1993) Veliki pravni sistemi i kodifikacije. Beograd: Savremena administracija
Tadić, L.P. (1983) Filozofija prava. Zagreb: Naprijed
Taranovski, F. (1996) Istorija srpskog naroda u Nemanjićkoj državi / History of Serbian people in the Nemanjić-dynasty state. Beograd: Službeni list
Taranovski, T. (1929) Pravo države na zakonodavstvo. u: Šišićev zbornik, Zagreb, str. 371-380
Urošević, L. (1939) Pravosuđe i pisano pravo u srednjevekovnoj Srbiji - u svetlosti današnjeg pisanog prava. Beograd
Vračar, S.K. (1980) Radbruhovo filozofsko-pravno stanovište. u: Radbruch Gustav [ur.] Filozofija prava, Beograd: Nolit, str. 22
Živanović, T. (1959) Sistem sintetičke pravne filozofije. Beograd: Naučno delo, 1. Nauka o sintetičkoj filozofiji prava; 2. Nauka o sintetičkoj filozofiji pravnih nauka
 

O članku

jezik rada: engleski
vrsta rada: neklasifikovan
objavljen u SCIndeksu: 02.06.2007.

Povezani članci

Nema povezanih članaka