Metrika

  • citati u SCIndeksu: 0
  • citati u CrossRef-u:0
  • citati u Google Scholaru:[]
  • posete u poslednjih 30 dana:24
  • preuzimanja u poslednjih 30 dana:15

Sadržaj

članak: 10 od 1869  
Back povratak na rezultate
2022, br. 19, str. 39-56
Dekomponovanje osnovnih pokazatelja smrtnosti u Srbiji u periodu 1990-2021
Institut društvenih nauka, Beograd, Srbija

e-adresaimarinkovic.pa@gmail.com
Projekat:
Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike Srbije (institucija: Institut društvenih nauka, Beograd) (MPNTR - 451-03-68/2020-14/200004)

Ključne reči: mortalitet; opšta stopa smrtnosti; očekivano trajanje života pri živorođenju; metod dekomponovanja; Srbija
Sažetak
Istraživanje tridesetogodišnjih promena u mortalitetu stanovništva Srbije (1990-2021) dato je kroz dva osnovna pokazatelja smrtnosti. Metodom dekomponovanja razlike između opštih stopa smrtnosti, kao i promena kod očekivanog trajanja života pri živorođenju, meren je efekat starenja stanovništva na mortalitet, ali i doprinosi specifičnih stopa smrtnosti i vodećih uzroka smrti. Analiza tridesetogodišnjeg perioda je bitna, jer povezuje turbulentna društvena dešavanja u Srbiji i mortalitet, koji tokom višedecenijske depopulacije postaje sve značajnija komponenta populacione dinamike. Očekivano trajanje života u posmatranom vremenskom intervalu je raslo kod oba pola, ali se intenzitet umiranja nije smanjio (opšta stopa smrtnosti se povećava). Starosna struktura tokom decenija demografskog starenja, pokazuje se kao dominantan faktor u kreiranju mortalitetnih prilika u Srbiji. Negativan doprinos starosne strukture je dvostruko intenzivniji od pozitivnog efekta koji donose promene kod specifičnih stopa smrtnosti. Starenje je intenzivnije u ženskoj populaciji, što objašnjava vec'i porast opšte stope smrtnosti kod žena. Osnovna karakteristika u tridesetogodišnjem periodu je da se vrednosti specifičnih stopa smrtnosti smanjuju u svim uzrastima ali i da muškarci i žene u Srbiji imaju različit obrazac promena u smrtnosti po starosti. Muškarci imaju izraženije doprinose do 50. godine, a žene u starijim kohortama. Najvec'i broj vodec'ih uzroka smrti manje opterec'uje stanovništvo Srbije sada nego tri decenije ranije. Kardiovaskularne bolesti, kao vodec'i uzrok smrti, najviše su doprinele pozitivnim promenama u mortalitetu. Tumori, kao drugi najčešc'i uzrok smrti u Srbiji, doprinose negativno kod starijih (50 ili više godina) i pozitivno kod mlađih starosnih grupa. Od ostalih uzroka treba izdvojiti značaj nasilnih smrti i njihov pozitivan efekat na stope mortaliteta u svim uzrastima, posebno među mlađom populacijom.
Reference
Arriaga, E.E. (1984) Measuring and explaining the change in life expectancies. Demography, 21(1): 83-96
Ballester, J., Robine, J., Herrmann, F.R., Rodó, X. (2019) Effect of the Great Recession on regional mortality trends in Europe. Nature Communications, 10(1): 679
Dicker, D., et al. (2018) Global, regional, and national age-sex-specific mortality and life expectancy, 1950-2017: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. Lancet, 392(10159): 1684-1735
Marinkovic, I. (2017) Smoking as the main factor of preventable mortality in Serbia [Pušenje kao osnovni faktor preventabilne smrtnosti u srbiji]. Stanovništvo, vol. 55, br. 1, str. 87-106
Marinković, I. (2020) Alkohol kao faktor smrtnosti stanovništva u Srbiji (2016-2018). Stanovništvo, 58: 89-111
Marinković, I., Galjak, M. (2021) Effects of COVID-19 pandemic on mortality in Serbia in 2020. Teme
Marinković, I. (2021) Demografska analiza uticaja zdravstvene zaštite i javnog zdravlja na trendove smrtnosti stanovništva Srbije. Beograd: Institut društvenih nauka, ISBN 978-86-7093-241-8
Marinković, I., Radivojević, B. (2016) Mortality trends and depopulation in Serbia. Geographica Pannonica, Vol. 20, No. 4, pp. 220-226
Mladovsky, P., et al. (2009) Health in the European Union: Trends and analysis. Geneva, Switzerland: WHO, https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0003/98391/ E93348.pdf
Mølbak, K., et al. (2015) Excess mortality among the elderly in European countries. Eurosurveillance, December 2014 to February 2015; 20(11), 21065
Penev, G. (2021) Demografski bilans Srbije u prvoj godini pandemije COVID-19. Demografija, br. 18, str. 1-18
Pollard, J.H. (1988) On the decomposition of changes in expectation of life and differentials in life expectancy. Demography, 25(2): 265-276
Preston, S.H., Heuveline, P., Guillot, M. (2001) Demography: Measuring and modeling population processes. Blackwell Publishing
Raineri, L., Strazzari, F. (2021) Dissecting the EU response to the 'migration crisis'. u: The EU and crisis response, Manchester, England: Manchester University Press
Raleigh, V.S. (2018) Stalling life expectancy in the UK. BMJ
RZS, IZJZS Batut (2021) Istraživanje zdravlja stanovništva Srbije 2019. godine. RZS, https://publikacije.stat.gov.rs/G2021/pdf/G20216003.pdf
Schöley, J., Aburto, J.M., Kashnitsky, I., Kniffka, M.S., Zhang, L., Jaadla, H., Dowd, J.B., Kashyap, R. (2022) Life expectancy changes since COVID-19. Nature Human Behaviour, 6(12): 1649-1659
 

O članku

jezik rada: srpski
vrsta rada: izvorni naučni članak
DOI: 10.5937/demografija2219039M
primljen: 10.11.2022.
prihvaćen: 29.11.2022.
objavljen u SCIndeksu: 06.01.2023.
Creative Commons License 4.0

Povezani članci

Nema povezanih članaka