• citations in SCIndeks: [9]
  • citations in CrossRef:0
  • citations in Google Scholar:[]
  • visits in previous 30 days:9
  • full-text downloads in 30 days:5


article: 7 from 9  
Back back to result list
2007, iss. 8, pp. 225-237
The role of ideology in recent architecture and its interpretation in historiography
Despite the striking popularity and growing influence of historiographic interpretations on the protection of cultural monuments, the written works have not paid due attention to all fundamental components of the researched architectural fund. This particularly refers to those less obvious ideological premises of recent architecture which are more difficult to prove; their role cannot be properly judged because of the scarceness or total absence of original data. Therefore, their historiographic interpretations are most frequently incomplete and controversial. The aim of this article is to instigate a debate on the role of ideology in recent architecture and to indicate the difficulties faced by its interpreters. Primarily interested in the morphology and structural features of architectural works, contained in the empirically testable design processes art historians have paid less attention to the conceptual, ethical and psychological bases of collective inclinations and individual desires in the history of architecture. Generalized evaluations about the social causality of the studied composition were rarely supported by detailed analyses of their representative-linguistic qualities. Occasional interpretations of ideological and political meanings of the realized architectural works were made reluctantly, with a fear of random excursions outside the main field into the area of social historiography and sociology. However, in the last decade of the twentieth century, under the influence of postmodernist theories in culture, such an attitude was somewhat revised and historiographers experienced a methodological turning point. Although renounced at the beginning, the semiological approach to interpretations in the history of architecture has gradually become desirable. The treatment of architecture as cultural text was initiated in structuralism, but was later diversified in post-structuralist iconographic, hermeneutic, discursive and deconstructive analyses. It has not yet been exactly proven that, in its representative segment, architecture unambiguously represents an order of conventionally recognizable signs and symbols, nor that, like a text, it communicates messages to the general public; its inferential classification as discourse with different connotation was inspired by mass 'recognition' and 'measurement' of the extra-numerical ideological substance in buildings and designs. There is a growing interest of post-historic historiography in ideological premises of artistic creation, and it has had its effect on the interpretation of architecture. In appropriating recent methodological experiences of social history, sociology and politicology, some interpreters of architectural historiography urge selective multidisciplinarity (more acceptable than the total or unselective one), and therefore the contents of their works are easily identified. Despite these emancipatory endeavours which can be very fertile, their perspective is unavoidably limited particularly in the judging of periods when public architecture was not subjected to a manifest political instrumentalization, or in cases when the building of private houses was not crucially inspired by ideological interests. Therefore, their interpretations are not always firmly founded particularly those that perceive in the architecture from the late eighteenth to the end of the twentieth century only the reflections of social fermentation and deterministically see these works only as means for the transmission of political messages, a form of sophisticated conjuring of tradition, the framework of ephemeral spectacles, the proof of rulers' megalomania, the expression of a competitive boasting of the rich classes and the pragmatic servility of the architect. In other words, the interpretation that mechanically insists that ideological, political and class dimensions of architecture are crucial, or if it treats all other segments of architecture for reasons of post-historic revisionism, as peripheral, such interpretation will unavoidably inspire historiographic particularlism. The making of an objective and comprehensive image of the nature of ideological desires of architects is a specific challenge to historiographers of different epochs. A systematic typological classification or founded valorization of the relevant historic ideologies will establish their influence on the development of architectural forms and structures. In this complex aspiration, which should be institutionally ramified and methodologically deepened, the role of impartial interpreters is of crucial importance.
*** (1999) Arhitektura Beograda stradala u 'vazdušnoj kampanji' NATO snaga. Nasleđe, Beograd, II, 218
*** (1982) Ideolog, ideologija. in: Sociološki leksikon, Beograd, 221-222
*** (1980) Tekstovi Nikole Dobrovića u izboru M. R. Perovića. Urbanizam Beograda, 58, 4-196
Althusser, L. (1971) Ideology and ideological state apparatuses. in: Lenin and philosophy and other essays, London: New Left Books
Antonić, Z.C., ur. (1995) Istorija Beograda. Beograd
Argan, G.C. (1982) Odnos moderne umetnosti prema političkim ideologijama. in: Studije o modernoj umetnosti, Beograd, 130-135
Babić, L. (1960) Život i rad arhitekte Konstantina A. Jovanovića. Zbornik AFUB, Beograd, 6, 3-15
Bakoš, J. (2001) Monuments and Ideologies. Centropa, New York, 1/2, 101-107
Berndt, H., Lorewezer, A., Horn, K., ur. (1968) Architektur als Ideologie. Frankfurth am Main
Blagojević, L. (1998) Raumplan u porodičnim kućama arhitekta Milana Zlokovića - interpretacija i realizacija izvornog koncepta. Arhitektura i urbanizam, Beograd, 5, 43-55
Blagojević, L. (2003) The elusive margins of Belgrade architecture 1919-1941. Cambridge - London
Blekburn, S. (1999) Ideologija. in: Oksfordski filozofski rečnik, Novi Sad, 168
Bogdanović, K. (1970) Skulptura u beogradskoj arhitekturi. Umetnost, Beograd, 22, 113-115
Bogunović, G.S. (2005) Milje. in: Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka, Beograd, tom III, 1320-1326
Bogunović, S.G. (2005) Turbo arhitektura. in: Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka, Beograd, t. III, 1443-1447
Bogunović, S.G. (2005) Korunović Momir. in: Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka, Beograd, t. II, 868-874
Bogunović, S.G. (1995) Estetička teorija, kritička delatnost i arhitektonska praksa dr Milutina Borisavljevića. Komunikacija, Beograd, 89, 4-19
Borisavljević, M. (1998) Zlatni presek i drugi eseji. Beograd: Srpska književna zadruga
Brkić, A. (1992) Znakovi u kamenu - srpska moderna arhitektura - 1930-1980. Beograd: Savez arhitekata Srbije
Brkić, A. (1977) Idejne osnove beogradske arhitektonske škole. Urbanizam Beograda, 38-39, 34-40
Brkić, A. (1978) Uvod u političku filozofiju arhitekture. Sveske, Beograd, 1, 7-18
Collins, P. (1965) Changing ideals in modern architecture. London
Dobrović, N. (1998) Eseji, projekti, kritike. Beograd, izbor i uvodni tekstovi M. R. Perović i str. Krunić
Dobrović, N. (1976-1977) Brašovan. IT Novine, Beograd, 697-732
Dženks, Č. (1985) Jezik postmoderne arhitekture. Beograd: Vuk Karađžić
Đurđević, M. (1991) Život i delo arhitekte Milana Zlokovića 1898-1965. Godišnjak grada Beograda, XXXVIII, 145-168
Đurić-Zamolo, D. (1981) Graditelji Beograda 1815-1914. Beograd: Muzej grada Beograda
Elia, S.A. (1989) Manifest futurističke arhitekture. Život umjetnosti, Zagreb, 45-46, 103-104
Erjavec, A. (1988) Ideologija i umetnost modernizma. Ljubljana
Gerc, K. (2000) Tumačenje kultura. Zemun: Biblioteka XX vek, I-II
Gordić, G., Pavlović-Lončarski, V. (2001) Arhitekt Konstantin A. Jovanović. Beograd
Gordić, G., Pavlović-Lončarski, V. (1998) Ruski arhitekti u Beogradu - katalog izložbe. Beograd: Gradski zavod za zaštitu spomenika kulture
Grčev, K. (2005) Aspekti na kulturnite tradicii. Arhitekturata megu tradiciite i modernosta. Skopje
Gržinić, M. (1997) Rekonstruisana fikcija. Ljubljana
Hauser, A. (1963) Sociološki temeljni problem - pojam ideologije u povijesti umjetnosti. in: Filozofija povijesti umjetnosti, Zagreb, 19-33
Hipp, H., Seidl, E., ur. (1996) Architektur als politische Kultur. Berlin
Hobsbom, E., Rejndžer, T., ur. (2002) Izmišljanje tradicije. Beograd-Zemun: Biblioteka XX vek
Ignjatović, A. (2005) Teorijske postavke istraživanja. in: Jugoslovenski identitet u arhitekturi između 1904. i 1941. godine, Beograd: Arhitektonski fakultet, rukopis doktorske disertacije, 20-26
Ignjatović, A. (2004) Arhitektura kao diskurs. DaNS, Novi Sad, 45, 35
Ignjatović, A. (2005) Jugoslovenski identitet u arhitekturi između 1904. i 1941. godine. Beograd: Arhitektonski fakultet, doktorska disertacija
Janakova, M. (2005) Autori, dela, metodi u srpskoj arhitekturi na prelomu vekova. Beograd: VAM, elektronsko izdanje
Jencks, C. (1987) Le Corbusier and the tragic view of architecture. London
Jevtić, M.H. (2004) Kritički refleksi. Beograd
Jovanović, M. (1983) Srpska likovna umetnost i Rusija krajem XIX i početkom XX veka. Saopštenja, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, XV, 119-128
Jovanović, M. (1989) Oplenac - Hram svetog Đorđa i mauzolej Karađorđevića. Topola
Jovanović, M. (1994) Kralj Aleksandar i ruski umetnici. in: Sibinović M. [ed.] Ruska emigracija u srpskoj kulturi XX veka - značaj, okviri i perspektive proučavanja, zbornik radova, Beograd, knj. I, 93-98
Jovanović, M. (2004) Počeci srpskog stila. Zbornik radova Narodnog muzeja - Istorija umetnosti, vol. 17, br. 2, str. 303-309
Jovanović, M. (1987) Srpsko crkveno graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Beograd: Društvo istoričara umetnosti Srbije
Kadijević, A. (1997) Jedan vek traženja nacionalnog stila u srpskoj arhitekturi - sredina XIX - sredina XX veka. Beograd: Građevinska knjiga
Kadijević, A. (2005) Pogled na akademizam u srpskoj arhitekturi - sredina XIX - sredina XX veka. in: Estetika arhitekture akademizma (XIX-XX vek), Beograd, str. 291-418
Kadijević, A. (2005) Pogled na francusko-srpske veze u arhitekturi od 1904. do 1941. godine. in: Srpsko-francuski odnosi 1904-2004, zbornik radova, Beograd, 163-176
Kadijević, A. (1990) Momir Korunović. Moment, Beograd, 16, 104-109
Kadijević, A. (1996) Momir Korunović. Beograd: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture
Kadijević, A. (1998-1999) Ideološke i estetske osnove uspona evropske monumentalne arhitekture u četvrtoj deceniji dvadesetog veka. Istorijski časopis, knj. XLV-XLVI, 255-277
Kadijević, A. (2005) Akademizam kao vid instrumentalizacije političkih ideja u arhitekturi. in: Estetika arhitekture akademizma XIX-XX vek, Beograd, 261-290
Kadijević, A. (2007) Terminologija srpske arhitektonske istoriografije - ideologija. Arhitektura, Beograd-Podgorica, 111, 10-11
Kadijević, A. (1999) Mihajlo Mitrović - projekti, graditeljski život, ideje. Beograd: Muzej nauke i tehnike
Kadijević, A. (1999) Leskovac u urbanističkom izveštaju arhitekte Ratomira Bogojevića iz 1953. godine. Leskovački zbornik, br. 39, str. 209-218
Kadijević, A. (2005) Odjeci arhitekture totalitarizma u Srbiji - uticaj stranih totalitarnih politickih ideologija u srpskoj arhitekturi četvrte decenije XX veka. DaNS, Novi Sad, 51, 44-47
Kadijević, A. (2003) Problem harmonije u estetici i graditeljstvu Milutina Borisavljevića. in: Istorija i razvoj teorija arhitekture, zbornik, Beograd, 1, 55-68
Kadijević, A., Đurđević, M. (2001) Russian Emigrant Architects in Yugoslavia, 1918-1941. Centropa, New York, 2, 139-148
Kadijević, A. (2002-2003) Uloga ruskih emigranata u beogradskoj arhitekturi između dva svetska rata. Godišnjak grada Beograda, br. 49-50, str. 131-142
Knoll, P. (1933) Ideologija moderne arhitekture. Arhitektura, Ljubljana, 9, 124-130
Kovačević, B. (2001) Arhitektura zgrade Generalštaba - monografska studija dela Nikole Dobrovića. Beograd: NIC 'Vojska'
Kovačić, I. (2002) Prilog poznavanju arhitektonskog opusa M. Borisavljevića - porodična kuća i vila. Nasleđe, br. 4, str. 89-111
Kruft, H.W. (1994) A history of architectural theory: From vitruvius to the present. New York
Krunić, J. (1998) Beograd imajući biti. Beograd
Kulić, V. (2002) Izgradnja Beograda u periodu socijalizma 1945-2000. in: Konvenc-Vujić Anamarija [ed.] 50 beogradskih arhitekata rođenih posle 1945, Beograd: Akademska misao, str. 15-27
Lisicki, E. (2000) Ideološka nadgradnja. in: Rusija - rekonstrukcija arhitekture u Sovjetskom savezu, Beograd, 59-62
Mako, V. (2005) Estetika - arhitektura. Beograd: Orion
Maksimović, B. (1956) Arhitektonska teorija Emilijana Josimovića. Godišnjak grada Beograda / GMGB, III, str. 285-301
Makuljević, N. (2006) Umetnost i nacionalna ideja u XIX veku. Beograd
Maldini, S. (2005) Ideologija i arhitektura. in: Enciklopedija arhitekture, Beograd, t. I, 510
Maldini, S. (2004) Socijalistički realizam. in: Enciklopedija arhitekture, Beograd, t. II, 424
Manević, Z. (2002) Istorija srpske arhitekture novijeg doba. in: Manević Zoran [ed.] Leksikon srpskih neimara, Beograd, VI
Manević, Z. (1989) Arhitekta Milan Zloković. Beograd: Muzej savremene umetnosti
Manević, Z. (1970) Od socrealizma do autorske arhitekture. Tehnika, Beograd, 3, 62-65
Manević, Z. (1992) Aleksej Brkić - velika nagrada arhitekture SAS-a. Beograd
Manević, Z. (1986) Srpska arhitektura XX veka. in: Umjetnost na tlu Jugoslavije - arhitektura XX vijeka, Beograd-Zagreb-Mostar, 28-31
Manević, Z. (1969) Sto i prva evropeizacija. Čovjek i prostor, Zagreb, 10, 14-15
Manević, Z. (1969) Promenljivi ideali srpskih arhitekata u 19. veku. Saopštenja IAUS, Beograd, 2, 57-63
Manević, Z. (1972) Novija srpska arhitektura. in: Srpska arhitektura 1900-1970, Beograd: Muzej savremene umetnosti, 7-38
Manević, Z. (1984) Arhitektura i politika 1937-1941. Zbornik za likovne umetnosti, Novi Sad, 20, 293-306
Manević, Z. (1987) Arhitektura između biznisa i kulture. Izgradnja, Beograd, 3, 35-36
Manević, Z. (1990) Romantična arhitektura - Korunović, Mitrović, Đokić. Beograd: Filozofski fakultet
Manević, Z., ur. (2002) Leksikon srpskih neimara. Beograd
Manević, Z. (1981) Naši neimari - Momir Korunović. Izgradnja, Beograd, br. 6, str. 49-54
Manhajm, K. (1978) Ideologija i utopija. Beograd: Nolit
Manojlović, D. (2003) Nagoveštaj metropole. in: Kovačević B. [ed.] Beograd šezdesetih godina XX veka, Beograd: Muzej grada Beograda, 78, 82, 86
Manojlović-Pintar, O. (2004) Ideološko i političko u spomeničkoj arhitekturi Prvog i Drugog svetskog rata na tlu Srbije. Beograd: Filozofski fakultet, doktorska teza
Marković, P.J. (1996) Beograd između Istoka i Zapada - 1948-1965. Beograd: Službeni list
Martinović, U. (1987) Arhitektura Srbije juče i danas. in: 40 godina građevinarstva SR Srbije, Beograd, str. 35-36
Mecanov, D. (2006) Valorizacija modernističke baštine na primeru stambene arhitekture Beograda od 1947. do 1967. Beograd: Arhitektonski fakultet, magistarski rad
Medaković, D. (1984) Ideološke osnove srpske i hrvatske umetnosti u 19. veku. Zbornik Matice srpske za likovne umetnosti, 20, 85-98
Milašinović-Marić, D. (1995) Byzantium in Belgrade. Arhitektura i urbanizam, Beograd, 2, 85-88
Milašinović-Marić, D. (1999) Beogradska arhitektura poslednjih decenija dvadesetog veka. Arhitektura i urbanizam, 6, 51-65
Milašinović-Marić, D. (2002) Srpska istoriografija o arhitekti Milanu Zlokoviću. Arhitektura i urbanizam, br. 9, str. 62-69
Milenković, A. (1996) Architectura - politica ultra. Beograd
Milenković, A. (1988) Arhitektura, horizonti vrednovanja. Beograd: Naučna knjiga
Miletić-Abramović, L. (1986) Milutin Borisavljević. Godišnjak grada Beograda / GMGB, br. 33, str. 63-85
Miletić-Abramović, L. (1996) The architectural and theoretical work of Milutin Borisavljević in context of the post-modern experience. in: Architecture - urbanism at the turn of the millennium, Belgrade, vol. 1, 559-564
Miletić-Abramović, L. (2002) Arhitektura rezidencija i vila Beograda 1830-2000. Beograd
Milić, V.A. (1992) Arhitekstura. Novi Sad
Milinković, M. (2005) 'Duhovni modul' arhitekte Nikole Dobrovića - analiza modularne koordinacije na primeru dva projekta iz dubrovačkog perioda. Arhitektura i urbanizam, br. 16-17, str. 87-103
Millon, H.A., Nochlin, L., ur. (1979) Art and architecture in the service of politics. Cambridge
Mitrović, G. (2001) Branko Maksimović - sto godina od rođenja. in: 23. salon arhitekture, Beograd, 2-14
Mitrović, M. (1975) Novija arhitektura Beograda. Beograd: Jugoslavija
Mladenović, M. (2006) Umetnost 'devedesetih' i naša arhitektura - o aktuelnosti. in: Jelenković D. [ed.] Projekti vizuelnih umetnosti, Pančevo, 108-121
Močnik, R. (2001) Altiserova teza. Prelom, Beograd, 1, 12
Morsan, B. (1988) Kritika semiološkog pristupa u arhitekturi. Arhitektura, Zagreb, 48-51, 204-207
Nelson, R.S., Šif, R., ur. (2004) Kritički termini istorije umetnosti. Novi Sad: Svetovi
Nestorović, B. (1969) Nosioci arhitektonske misli u Srbiji 19. veka. Saopštenja, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture Srbije, Beograd, 2, 49-55
Nestorović, B. (1955) Evolucija beogradskog stana. Godišnjak grada Beograda, II, 247-270
Nikolić, B. (2004) Beograd i spoljna politika kralja Aleksandra Karađorđevića. Beograd
Pavlović, St.D. (2004) Uniženi projektant Momir Korunović. Arhitektura i urbanizam, Beograd, 14-15, 119-120
Perović, M.R., ur. (2000) Futurizam. in: Istorija moderne arhitekture, Beograd, 2/B, 17-63
Perović, M.R. (1998) Srpska arhitektura poslednje decenije XX veka. in: Arhitektonska organizacija prostora 1997-1998, zbornik radova, Beograd, 145-165
Perović, M.R. (2003) Srpska arhitektura XX veka - od istoricizma do drugog modernizma. Beograd
Polovina, G. (2002) Tranzicija arhitektonske forme na primeru javnih zgrada Beograda. Beograd: Arhitektonski fakultet, rukopis magistarskog rada
Popović, B. (2004) Likovne kritike, ogledi i studije. Užice, prir. V. Rozić
Popović, M. (1997) Heraldički simboli na beogradskim javnim zdanjima. Beograd: Beogradsko mašinsko-grafičko preduzeće / BmG
Prodanović, M. (2002) Stariji i lepši Beograd. Beograd: Stubovi kulture
Prosen, M. (2005) Posleratni opus arhitekte Grigorija Samojlova. DaNS, Novi Sad, 49, 46-48
Prosen, M. (2006) Arhitekta Grigorije Samojlov. Beograd: Galerija nauke i tehnike SANU
Radović, R. (1998) Savremena arhitektura - između stalnosti i promena ideja i oblika. in: Novi Sad: Fakultet tehničkih nauka
Rosenau, H. (1970) Social purpose in architecture. London
Roter-Blagojević, M. (1997) Osnovna tipologija građevina javnih namena izgrađenih u Beogradu od 1930. do 1900. godine. Arhitektura i urbanizam, 4, str. 62-68
Roter-Blagojević, M. (2006) Stambena arhitektura Beograda u 19. i početkom 20. veka. Beograd
Stojanović, B. (1954) Arhitektura Beograda od 1944. do 1954. godine. Godišnjak Muzeja grada Beograda, I, 189-200
Stojanović, B., Martinović, U. (1978) Beograd 1945-1975. Beograd: Urbanizam - arhitektura
Stolić, A., Makuljević, N., ur. (2006) Privatni život kod Srba u devetnaestom veku - od kraja osamnaestog veka do početka Prvog svetskog rata. Beograd: Clio
Stupar, A. (2003) Volja za moć - rekonstrukcijom do vladarske katarze. DaNS, Novi Sad, 44, 47-48
Šćekić, M. (1988) Konstantin Jovanović, arhitekta. Beograd
Škalamera, Ž. (1969) Obnova 'srpskog stila' u arhitekturi. Zbornik Matice srpske za likovne umetnosti, knj. 5, str. 191-239
Štraus, I. (1991) Arhitektura Jugoslavije, 1945-1990. Sarajevo: Svjetlost
Šuvaković, M. (1999) Postistorijsko. in: Pojmovnik moderne i postmoderne likovne umetnosti i teorije posle 1950, Beograd - Novi Sad, 442-443
Šuvaković, M. (2001) Ideologija. in: Hijatusi modernizma i postmodernizma, Novi Sad, Projekat 11-15, 420
Šuvaković, M. (1999) Ideologija. in: Pojmovnik moderne i postmoderne likovne umetnosti i teorije posle 1950, Beograd - Novi Sad, 123
Toševa, S. (1998) Branislav Kojić. in: Srpski arhitekti novijeg doba, Beograd: Građevinska knjiga
Toševa, S. (1994) Kapitalna dela ruskih arhitekata u Beogradu. in: Sibinović M. [ed.] Ruska emigracija u srpskoj kulturi XX veka - značaj, okviri i perspektive proučavanja, zbornik radova, Beograd, knj. I, 302-307
Tournikiotis, P. (1999) The historiography of modern architecture. Cambridge
Urlich, C. (1964) Programme und Manifeste zur Architektur des XX Jahrhunderts. Frankfurth - Berlin - Wien
Vujović, B.P. (1994) Beograd u prošlosti i sadašnjosti. Beograd: Draganić
Vujović, B.P. (1986) Umetnost obnovljene Srbije 1791-1848. Beograd
Vujović, S.Đ. (1988) Grad i društvo - marksistička misao o gradu. Beograd: Istraživačko-izdavački centar SSO Srbije
Vukotić, L.M. (2002) Beogradsko razdoblje arhitekte Nikole Dobrovića. Beograd
Vukotić-Lazar, M. (1998) Arhitekt Nikola Dobrović (1897-1969). Arhitektura i urbanizam, Beograd, 5, 77-81
Vulešević, S. (1998) Dragutin Inkiostri Medenjak, pionir jugoslovenskog dizajna. Beograd: Muzej primenjene umetnosti
Žižek, S., ur. (1995) Mapping ideology. London


article language: Serbian
document type: unclassified
published in SCIndeks: 26/08/2009